175 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
23.10.2017
Ορφέας | Main Feed
Κείμενο: Δώρα Παπαδοπούλου

Η κριτική δεν πάει πανεπιστήμιο

Εύφωνα και παράφωνα

Δώρα Παπαδοπούλου

 Το ότι οι φαν ενός καλλιτέχνη ενοχλούνται από μία αρνητική κριτική για ένα δίσκο, για μία εμφάνιση ή για τον ίδιο τον καλλιτέχνη είναι μάλλον φυσιολογικό και ανθρώπινο. Κι αυτό γιατί το στοιχείο της υποκειμενικότητας που πηγάζει από τη συμπάθεια και την τριβή με τα ακούσματα του καλλιτέχνη είναι έντονο και σκάβει το λάκκο της αντικειμενικότητας. Για κάποιον που θαυμάζεις ιδιαίτερα και αποτελεί τη μουσική καθημερινή σου συντροφιά -για να μείνω μόνο στο τραγούδι-, είναι δύσκολο να δεχθείς την άλλη άποψη πόσο μάλλον όταν συχνά είναι αρνητική ή έστω αποκλίνει από τη δική σου.

Το είδαμε πρόσφατα εδώ στον Ορφέα, στην άποψη που εξέφρασε ο Τάσος Καραντής για το νέο δίσκο του Νίκου Οικονομόπουλου (το κείμενο εδώ). Το εν λόγω κείμενο “φρίκαρε” αρκετούς. Αδικαιολόγητα κατά τη γνώμη μου, γιατί δεν εκφράζει παρά την προσωπική γνώμη του γράφοντος, όπως προέκυψε από την ακρόαση του δίσκου, με έναν τρόπο μετρημένο και καθόλου προκλητικό, η οποία όμως, προφανώς δεν απηχεί τη γνώμη των φαν του τραγουδιστή γιατί κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Γεγονός αναμενόμενο λοιπόν οι αντιδράσεις. Ωστόσο μου έδωσαν μια καλή πάσα.
Η μουσική, σε όλα της τα είδη και ακόμη πιο πολύ το τραγούδι είναι μάλλον (μαζί ίσως και με τον κινηματογράφο) η πιο μαζική μορφή τέχνης. Συγκεντρώνει δηλαδή τους περισσότερους θαυμαστές ανά τον κόσμο και μάλιστα από κάθε κοινωνική τάξη, χωρίς βέβαια να υποτιμώ καθόλου τις υπόλοιπες μορφές τέχνης. Κάνω απλά μια διαπίστωση και νομίζω πως μάλλον θα συμφωνήσουμε, έστω οι περισσότεροι. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συνεισφέρουν σε αυτή τη μαζικότητα και τη διάδοση της μουσικής. Κυρίως το ότι η μουσική βρίσκεται εύκολα παντού. Κι ακόμη το ότι εκφράζει εύκολα το μέσο άνθρωπο σε όλους τους τόνους. Δε συμβαίνει το ίδιο με άλλες μορφές τέχνης. Βέβαια, εγώ θεωρώ τέχνη την ίδια τη ζωή, αλλά αυτό είναι μια άλλη κουβέντα.
Οι μουσικοί, οι συνθέτες, οι τραγουδιστές (όπως κι οι ηθοποιοί) είναι σχεδόν πάντα οι πιο προβεβλημένοι καλλιτέχνες. Έχουν στις μέρες μας τη μερίδα του λέοντος της δημοτικότητας και της μιντιακής κάλυψης. Τραγούδια γράφονται κατά χιλιάδες, δίσκοι κυκλοφορούν κατά χιλιάδες. Αυτή η τεράστια παραγωγή μουσικών εκδόσεων ενεργοποιεί αυτόματα και την κριτική. Που δεν είναι τίποτε άλλο από μία καταγραφή εντυπώσεων μετά από μία μουσική ακρόαση.

Έτσι ερχόμαστε στο δια ταύτα. Ο καθένας έχει δικαίωμα και να γράψει τη γνώμη του για ένα δίσκο. Γι’  αυτό άλλωστε τα blogs έκαναν τη δική τους επανάσταση και έστω και μέσα σε ένα άναρχο περιβάλλον, συχνά λόγω της απουσίας δεοντολογίας,  κατάφεραν να περάσουν την άλλη άποψη. Αυτή την άποψη που κανείς δε θα διαβάσει στον τύπο των μεγαλοεκδοτών και κανείς δε θα ακούσει στα δελτία των οκτώ. Δεν έχω τίποτα με τους ειδικούς, ούτε με τα πτυχία τους (διαθέτω κι εγώ τέτοια), αλλά ούτε και με την απουσία τους (δε θα έχανα και κάτι αν δεν τα είχα). Έχουμε πικρή εμπειρία από πτυχία κενά περιεχομένου χωρίς αντίκρισμα, πρώτα - πρώτα για παράδειγμα, στην πολιτική, γι’  αυτό και φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Προσωπικά δίνω ιδιαίτερο βάρος στην πείρα, τη συστηματική ενασχόληση και στην πραγματική και άδολη αγάπη για το αντικείμενο και όχι στα χαρτιά. Δε χρειάζεται να είναι κανείς “ειδικός” (άλλωστε ποιος είναι αυτός που θα δώσει έναν τέτοιο τίτλο και με ποια κριτήρια), για να γράψει μία κριτική για ένα δίσκο. Το θέμα είναι ποια χαρακτηριστικά διαθέτει και πότε η γνώμη αυτή αποκτά μια βαρύτητα. Αυτό το τελευταίο είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων και όχι μουσικολογικών πτυχίων και ντοκτορά πανεπιστημίων και ιδρυμάτων. Ας πούμε, πως ο μουσικοκριτικός με μία βαρύτητα μουσικής άποψης και γνώμης πρέπει να έχει το δεκάλογό του. Ποιος είναι αυτός;

01 Να ακούει πολλή μουσική.
02 Να έχει ονοματεπώνυμο.
03 Να έχει το θάρρος της γνώμης.
04 Να είναι ανοιχτός σε όλα τα μουσικά είδη.
05 Να φιλτράρει τις συμπάθειες και τις αντιπάθειες.
06 Να διαθέτει ολοκληρωμένη επιχειρηματολογία.
07 Να μην είναι κακόβουλος εξυπηρετώντας συμφέροντα.
08 Να είναι συστηματικός και όχι επιλεκτικός.
09 Να εγείρει το διάλογο.
10 Να δίνει προοπτική.

Σας διαβεβαιώνω πως το συμφέρον το κάθε αρθρογράφου, επαγγελματία ή ερασιτέχνη όσον αφορά τους δίσκους και τα λοιπά μουσικά ακούσματα είναι να γράψει μία θετική κριτική. Χαϊδεύοντας αυτιά, όλα είναι πιο εύκολα. Στους πολλούς μία απλή καταγραφή των περιεχομένων ενός δίσκου συνήθως περνάει απαρατήρητη ή δημιουργεί και κάποιες πρόσκαιρες εντυπώσεις θετικές ή αρνητικές. Οι καλλιτέχνες είναι ευχαριστημένοι. Οι εταιρίες και τα γραφεία είναι ευχαριστημένα. Οι φαν είναι ευχαριστημένοι. Σαφώς και υπάρχουν και οι περιπτώσεις αυτές και δεν είναι η μειοψηφία. Υπάρχουν και οι περιπτώσεις που ο αρθρογράφος θα επιλέξει να μη γράψει καθόλου μία κακή κριτική και να προσπεράσει. Κι αυτές είναι πολλές. Ωστόσο, δε μπορούμε να είμαστε ανακόλουθοι με τη βούλησή μας να εκφράσουμε αυτό που πραγματικά πιστεύουμε.
Γιατί τι γίνεται στην πράξη όταν ένας αρθρογράφος εκτιμήσει τα πράγματα διαφορετικά και αποφασίσει να καταγράψει την αρνητική άποψή του για ένα δίσκο που άκουσε, ορμώμενος από τα αυτιά του και από τα συναισθήματα που του δημιούργησε η ακρόαση;  Εδώ αρχίζουν τα ζόρια.
Το κοινό που έχει ιδιαίτερη αγάπη σε κάποιο καλλιτέχνη περιμένει ανυπόμονα το δίσκο του και ακόμη πιο ανυπόμονα να μάθει τι θα γραφτεί για αυτόν. Στην πράξη αυτό που περιμένει να μάθει είναι τι θετικό θα γραφτεί γι’ αυτόν. Χώρος για τα αρνητικά δεν υπάρχει. Δεν είναι κοινό μυστικό πως έχουμε φτιάξει μια κοινωνία βαθιά εγωιστική και υποκριτική και ζούμε μέσα σε αυτή. Όλοι γκρινιάζουμε για το επίπεδο δημοκρατίας που διαθέτουμε και την ελευθερία γνώμης που θα θέλαμε να διαθέτουμε, αλλά στην πράξη διαρκώς απομονώνουμε τον προσωπικό μας κόσμο στα δικά μας πιστεύω και στραβομουτσουνιάζουμε όταν σκάσει μύτη η αντίθετη άποψη.
Και είναι η άλλη άποψη, θετική ή αρνητική είναι αυτή που μας ενοχλεί. Όσο ενοχλεί μία αρνητική κριτική για έναν αγαπημένο καλλιτέχνη, άλλο τόσο ίσως και περισσότερο ενοχλεί μια θετική για κάποιο που δε γουστάρουμε. Και δεν είμαστε διατεθιμένοι να την κοντράρουμε στα ίσια επιχειρηματολογώντας. Πολύ απλά δεν την αντέχουμε. Δεν αντέχουμε  καν να της δώσουμε μία ευκαιρία. Αρνούμαστε να παραδεχτούμε πως έχει σε κάποιο βαθμό κάποια βάση. Εθελοτυφλούμε σε κάποιες πτυχές της, αν όχι σε όλες. Ακόμη περισσότερο πονάει όταν αυτή έχει στοιχεία αλήθειας, και το ξέρουμε, ακόμη κι αν δεν είναι ολόκληρη η αλήθεια. Δυστυχώς έτσι συνηθίσαμε, έτσι μάθαμε και το χειρότερο είναι πως έχει αρχίσει και μας αρέσει και “τη βρίσκουμε”.
Ωστόσο, κανείς δεν γίνεται καλύτερος μόνο από τους επαίνους, όπως δε γίνεται και από την άρνηση και την καταδίκη. Τα θετικά σχόλια σίγουρα παίζουν το ρόλο τους, τονώνοντας την ψυχολογία και δίνοντας αέρα για το επόμενο βήμα. Αλλά και οι αντίθετες επισημάνσεις πρέπει επίσης να λειτουργούν εποικοδομητικά, μέσα σε έναν πολιτισμένο διάλογο με τεκμηρίωση και επιχειρήματα. Δε μπορεί όλα να είναι άσπρα, όπως δε μπορεί και όλα να είναι μαύρα.
Για να γράψει κανείς μία κριτική σε ένα δίσκο δε χρειάζεται ειδικά διαπιστευτήρια, ούτε να έχει περάσει από δεκάδες θρανία, ούτε να έχει έναν τοίχο γεμάτο διπλώματα. Μία ουσιαστική δισκοκριτική θα πει τα πράγματα με το όνομά τους, όπως ακριβώς τα εισέπραξε ο αρθρογράφος της ακούγοντας το δίσκο στον οποίο αναφέρεται. Αρκεί να συντρέχουν τα παραπάνω δέκα σημεία που ανέφερα. Αν συμβαίνει αυτό η γνώμη θα πρέπει να θεωρηθεί και επαρκώς αντικειμενική. Άλλωστε, ξέρουμε πολύ καλά πως η απόλυτη αντικειμενικότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας είναι όνειρο άπιαστο. Λατρεύω μία ατάκα του φίλου μου του Μιχάλη Τσαντίλα που αρθρογραφεί επίσης στον Ορφέα: “Είμαστε υποκειμενικοί με αυταπάτες αντικειμενικότητας”.
Η ιστορία καταγράφεται ιδιαίτερα πολύχρωμη και πολύπλευρη ως προς την τύχη και την ανταπόκριση ενός δίσκου. Κι εδώ πολλά παίζουν το ρόλο τους. Υπάρχουν δίσκοι που αγαπήθηκαν με το καλημέρα. Υπάρχουν άλλοι που μοσχοπούλησαν στην εποχή τους. Υπάρχουν δίσκοι που τους “έσπρωξαν” οι συγκυρίες. Υπάρχουν άλλοι που τα σημεία των καιρών τους πέταξαν στον πάτο της λίμνης. Υπάρχουν δίσκοι που τους ανέδειξαν οι φωνές. Υπάρχουν έργα που χαρακτηρίστηκαν αριστουργήματα. Υπάρχουν έργα που δεν ανακάλυψε ποτέ σχεδόν κανείς. Υπάρχουν έργα που αναγνωρίστηκαν ως προς την αξία τους πολλά χρόνια μετά την κυκλοφορία τους. Υπάρχουν και άλλα που υπερεκτιμήθηκαν στην εποχή τους. Όπως καταλαβαίνετε οι περιπτώσεις είναι τόσο πολλές, όσοι σχεδόν και οι δίσκοι.
Μια δουλειά δεν έχει ανάγκη μία κριτική, ούτε καν περισσότερες για να περπατήσει ή να μην περπατήσει. Η ίδια η μουσική όμως έχει ανάγκη το διάλογο. Και μία κριτική μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει ως διεγέρτης και ως αφορμή για το διάλογο και όχι για αφορισμούς ούτε για ειρωνείες. Δεν έχουν ανάγκη ούτε οι καλές δουλειές ούτε οι καλλιτέχνες από δεκανίκια. Κάποιες, καμιά φορά, ναι στέκονται άτυχες και χάνονται. Υπήρξαν και περιπτώσεις που δίσκοι πολεμήθηκαν από τον τύπο και τα μίντια της κάθε εποχής. Όλα, δυστυχώς ή ευτυχώς είναι στο πρόγραμμα. Όμως, οι δουλειές που πραγματικά δεν αξίζουν, είναι βέβαιο πως θα τις φάει το μαύρο σκοτάδι. Ο τελικός κριτής δεν είναι καν το κοινό της εποχής ή οι πωλήσεις ή η δημοφιλία του καλλιτέχνη ούτε καν όλα μαζί, παρά μόνο ο χρόνος. 

 

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

Σχόλια  

 
0 #1 Διαβολάκος ! 13-08-2011 15:23
Εύγε για όσα μετέφερες Δώρα Παπαδοπούλου,αλίμονο αν όλα ήταν ρόδινα σε αυτή την ζωή, αλίμονο αν δεν υπήρχαν και απλοί άνθρωποι που έχουν καταγράψει την ιστορία της Ελληνική μουσικής από την γέννεσή της εώς σήμερα, χωρίς να είναι πτυχιούχοι! Το να σπουδάζεις στο πιο μεγάλο πανεπηστήμιο , αυτό της ζωής,είναι ευτύχημα, αρκεί να υπάρχουν σωστές αρχές και ήθος. Όσα πτυχία και να έχει κάποιος δεν αρκούν αν δεν κατέχει κοινωνική μόρφωση, αν δεν είναι χρήσιμος για τον πλησίον του με τέτοιο τρόπο που να μην γίνεται ο ίδιος θύμα της καλής πράξης του.Οι ανατροπές είτε είναι από κριτικές είτε από τις κακές επιλογές ενός καλλιτέχνη, πρέπει να υπάρχουν, πώς αλλιώς θα ΄χαμε να γράφαμε! Μία παρένθεση τώρα σχετική,το ποδόσφαιρο είναι σίγουρα το πιο λαοφιλές άθλημα, όταν παρακολουθεί κάποιος τηλεθεατής στα στούντιο τους εκάστοτε καλεσμένους να κάνουν τις τεχνικές αναλύσεις ενός ματς του οποίου το αποτέλεσμα είναι ήδη γνωστό, θα ακούσει αρκετές φορές την φράση "Αν δεν υπήρχαν λάθη, δεν θα είχαμε γκολ" και το συμπέρασμα είναι ότι ο κάθε προπονητής αυτά τα λάθη θα διορθώσει.Πώς λοιπόν τον θέλουμε τον δισκοκριτικό, βαρύγδουπο και κόλακα ή αληθινό και τσεκουράτο; Οι περισσότεροι πιστεύω θα έλεγαν αληθινό και τσεκουράτο, όταν όμως αυτό που γράφει μπορεί να το τεκμηριώσει, να το αποδείξει. Αλλιώς αν το κάνει με σκοπιμότητα, δόλο και συμφέρον, ο χρόνος που είπες Δώρα, θα τον ρίξει δυο φάσκελα και θα τον θάψει στην λήθη! Χορτάσαμε πτυχία, αλήθειες δεν χορτάσαμε ακόμα. Ακόμα και αν είναι φαν ενός καλλιτέχνη κάποιος πρέπει να βλέπει τις αδυναμίες και τα λάθη για να τον επαναφέρει στον σωστό δρόμο, να τον ξυπνάει με μια σκουντιά! Όχι χειροκρότημα και επευφημίες μόνο. Συνεχίστε την σημαντική δουλειά σας στον Ορφέα, ο χρόνος θα δείξει και θα κρίνει. Ευχαριστώ !
Παράθεση
 

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Γράφω τραγούδια για ανθρώπους που εκτιμώ και που πιστεύω ότι θα βελτιώσουν το μουσικό αποτέλεσμα των συνθέσεών μου χωρίς να τους κατατάσσω σε κατηγορίες. Τα καλά τραγούδια μας συντροφεύουν στο ταξίδι της ζωής μας και στόχος μου είναι να καταφέρνω να γράφω καλά τραγούδια χωρίς ταμπέλες.
Γιώργος Σαμπάνης

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

23/10/1925 Γεννήθηκε στην Ξάνθη ο συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις
24/10/2010 Έφυγε από τη ζωή ανήμερα των γενεθλίων της η τραγουδίστρια του Νέου Κύματος Καίτη Χωματά

ΤΥΧΑΙΑ TAGS