107 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
14.12.2017
Ορφέας | Main Feed

Εύφωνα και παράφωνα

Τάσος Π. Καραντής

Στο σοβαρό διαδικτυακό περιοδικό www.avopolis.gr, ο καλός συνάδελφος Αλέξης Βούκαλης, αναφέρθηκε, πρόσφατα, στη στήλη «Χρονομηχανή», στον δίσκο του Γιώργου Νταλάρα «Τα τραγούδια μου». Στη στήλη αυτή γίνεται αναφορά σε παλιούς δίσκους περασμένων δεκαετιών, κάτι περίπου αντίστοιχο με τη στήλη «Οι δίσκοι που αγαπήσαμε» του «ΟΡΦΕΑ». «Τα τραγούδια μου» αποτελούν έναν θρυλικό δίσκο της δισκογραφίας του Νταλάρα με την “αφρόκρεμα” του μέχρι τότε ρεπερτορίου του, αλλά κι από εμπορικής πλευράς (έκανε 700.000 πωλήσεις), αφού είναι ο πρώτος σε πωλήσεις ελληνικός live δίσκος κι είναι ο 3ος στο TOP - 10 των δίσκων με τις υψηλότερες πωλήσεις όλων των εποχών.

Διαβάζοντας λοιπόν του κείμενο του κ. Βούκαλη, περίμενα να δω μια ανάλυση του περιεχομένου αυτού του δίσκου, που, επί της ουσίας, αποτελεί ένα ζωντανά ηχογραφημένο απάνθισμα της πρώτης 15ετίας του δισκογραφικού και του live ρεπερτορίου του Νταλάρα, τόσο με τραγούδια, σε πρώτη εκτέλεση από τον ίδιον, των Καλδάρα, Θεοδωράκη, Μαρκόπουλου, Σπανού, Λοΐζου, Κουγιουμτζή, Άκη Πάνου, Χ. Νικολόπουλου κ.ά., όσο και με ρεμπέτικα και παλιά λαϊκά των : Καλδάρα, Ζαμπέτα, Δερβενιώτη κ.ά.,  από δίσκους του με επανεκτελέσεις («Ο Γιώργος Νταλάρας τραγουδά Απόστολο Καλδάρα»/1971 – «50 χρόνια ρεμπέτικο τραγούδι»/1975), καθώς και μερικά άλλα που τα έλεγε στα live του από την εποχή των μπουάτ, γνωστά για όποιον τον έχει παρακολουθήσει βέβαια ή, έστω, είχε φροντίσει να ενημερωθεί τουλάχιστον. Κι όμως ελάχιστα ασχολείται με όλα αυτά ο κ. Βούκαλης, αφού δεν υπάρχει ούτε καν η tracklist των τραγουδιών του δίσκου, ούτε οι σπουδαίοι μουσικοί που παίζουν και σολάρουν σ’ αυτόν, ούτε εστίαση σε κορυφαίες ερμηνείες του Νταλάρα που υπάρχουν εκεί.
Αντίθετα υπάρχει, μια εμμονή στην γραμματική ανάλυση του τίτλου («Τα τραγούδια μου»), ότι αποτελεί κτητική έκφραση, ώστε, εύκολα, να βγει το συμπέρασμα, ότι ο Νταλάρας οικειοποιείται ένα κομμάτι του ελληνικού τραγουδιού που ξεπερνάει τα πενήντα χρόνια, και, γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, ο δίσκος του αυτός είναι «ουσιώδες αμάρτημα»! Επίσης, στην ίδια αυτήν παράγραφο, αλλά, και γενικότερα σε όλο το κείμενο, γίνονται άλματα, από τον Νταλάρα του 1983 στον Νταλάρα του 2011, λες και δεν αλλάζουν οι εποχές και τα πάντα μέσα σε 30 χρόνια!
Διαφώνησα κάθετα με την οπτική του κ. Βούκαλη, κι είχαμε έναν διάλογο μέσω σχολίων (μπορείτε να τον δείτε εδώ), όπου, πολιτισμένα κι ευγενικά, τελικά, ο καθένας μας ενέμεινε στις θέσεις του. Πάντα πίστευα στον διάλογο μέσω αρθρογραφίας, όπου μπορείς με άνεση να αναπτύξεις τις θέσεις σου με επιχειρήματα. Τι να πρωτογράψεις και τι να σου απαντήσει ο άλλος, σε περιοριστικές, από αριθμό λέξεων, φόρμες σχολίων, όπου αναγκαστικά η γραφή γίνεται ελλειμματική;  
Αποφάσισα λοιπόν – πιστεύοντας πάντα στον υγιή διάλογο – να αναπτύξω τις απόψεις μου για το θέμα αναλυτικά και να παρουσιάσω τα επιχειρήματά μου, μέσα απ’ αυτήν τη στήλη των σχολίων του «ΟΡΦΕΑ» («Εύφωνα και παράφωνα»). Ας τα πάρουμε λοιπόν όλα από την αρχή.
Τον τίτλο «Τα τραγούδια μου», αν τον εξετάσεις στεγνά γραμματικά είναι κτητική έκφραση, αλλά στον καθημερινό λόγο ,όπου είναι κι ο λόγος μιας λαϊκής τέχνης, όπως αυτή του τραγουδιού, παίρνει άλλες διαστάσεις. Πως πρέπει να πει δηλαδή ένας τραγουδιστής τα τραγούδια τόσο του δισκογραφικού όσο και τα συνήθη του live ρεπερτορίου του; Τα τραγούδια μου, θα πει. Το ίδιο θα πει κι ο συνθέτης κι ο στιχουργός. Αλλά, πιστεύω, ότι ο καθένας μας καταλαβαίνει, πως οι ρόλοι του καθενός, στην κτητική αυτή έκφραση, είναι διακριτοί κι αυτονόητοι. Μάλιστα έφερα, ως παράδειγμα, την έκδοση σειράς βιβλίων από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο - με τους στίχους του -  με τον ίδιον τίτλο («Τα τραγούδια μου»). Δε νομίζω ότι ήθελε να οικειοποιηθεί και τις συνθέσεις και τις ερμηνείες, αλλά ούτε και χρησιμοποίησε έναν ακριβή, κυριολεκτικά, τίτλο, «Οι στίχοι μου», αφού «Τα τραγούδια μου» είναι πιο κατανοητά ως τίτλος, στην κοινή καθημερινή γλώσσα, που όλοι μας μιλάμε. Ο κ. Βούκαλης δεν αρνήθηκε αυτήν την εκδοχή μου, αλλά την χαρακτήρισε αθώα, συμπληρώνοντας όμως, ότι μόνο αθώα δεν είναι η μουσική βιομηχανία. Του απάντησα ότι το “αθώος” δεν σημαίνει πάντα “αφελής” και του υπενθύμισα ότι ούτε η “δημοσιογραφική βιομηχανία” είναι αθώα, όπως το εννοεί αυτός το “αθώος”. Αθώος σημαίνει και μη εμπαθής και ανυστερόβουλος.

Στάθηκε ακόμα και στην φωτό του Νταλάρα στο εξώφυλλο, όπου κρατάει μια κιθάρα, όπου – κατά τη γνώμη του - παραπέμπει σε τραγουδοποιό κι όχι σε τραγουδιστή, άρα κι αυτό συμβολίζει οικειοποίηση των τραγουδιών του δίσκου. Καταρχάς, όποιος έχει παρακολουθήσει, έστω και μια φορά σε live τον Νταλάρα, γνωρίζει ότι η κιθάρα αποτελεί μέλος του σώματός του! Για παράδειγμα εξώφυλλο, όπου κρατά κιθάρα έχει προηγηθεί και σε παλιότερο προσωπικό δίσκο του («Οι Μάηδες οι ήλιοι μου»/1978). Ακόμα – επειδή όπως το θέτει ο κ. Βούκαλης – η συγκεκριμένη έκδοση κι η χρονική επιλογή κυκλοφορίας της, δεν ήταν καθόλου τυχαία, αλλά σκόπιμη, τον πληροφόρησα, ότι πριν χρόνια, σε ραδιοφωνική του συνέντευξη ο Νταλάρας είχε πει ότι, λόγω της τελειομανίας του στον ήχο, δεν ήθελε να κυκλοφορήσει το συγκεκριμένο live, αλλά τον πίεσε η δισκογραφική εταιρία. Μάλιστα, ούτε καν φωτογραφήθηκε για το ”συμβολικό”, κατά τον κ. Βούκαλη, εξώφυλλο, αφού, στην εικόνα του εξωφύλλου δεν εικονίζεται ο Νταλάρας του 1983, αλλά, τουλάχιστον, του 1978-1979, δηλαδή δεν υπήρξε ούτε καν οργανωμένη φωτογράφηση για εξώφυλλο, απλά χρησιμοποιήθηκε μια παλιότερη φωτό. 
Συνέχισα, επειδή, στο δημοσίευμά του ο κ. Βούκαλης, παραθέτει μια συνέντευξη του Μάνου Λοΐζου (Μάιος 1982), όπου μιλά για το πώς περάσαμε στην κυριαρχία των τραγουδιστών. Και απεύθυνα στον κ. Βούκαλη το ερώτημα, γιατί τότε, λίγα χρόνια πριν(1979), ο Λοΐζος το δίσκο του με την Αλεξίου, με τα τραγούδια του, τον ονόμασε, με έναν κτητικό τίτλο, «Τα τραγούδια της Χαρούλας»; Μου απάντησε ότι, ορθολογικά, ο τίτλος δεν ήταν απόφαση των δημιουργών. Αναρωτήθηκα : και δυο συνδικαλιστές κι αγωνιστές δημιουργοί σαν τον Λοΐζο και τον Ρασούλη το αποδέχτηκαν; Τότε, γιατί, ορθολογικά, να μην δεχτούμε, ότι και για τον δίσκο του Νταλάρα – που μάλιστα ο ίδιος δεν επιθυμούσε και την έκδοσή του – δεν επέλεξε η ίδια η εταιρία τον τίτλο; Υπάρχουν αποδείξεις για το αντίθετο; Και καταθέτω – ρητορικά -  τώρα εδώ, ένα ερώτημά μου: γιατί η παντοκρατορία των τραγουδιστών με κτητικούς τίτλους να μην ξεκίνησε από τον επίσης κτητικό κι εξίσου εμβληματικό και πασίγνωστο δίσκο της Αλεξίου «Τα τραγούδια της Χαρούλας», που, μάλιστα, προηγήθηκε χρονικά του Νταλάρα, μια και της Αλεξίου κυκλοφόρησε το 1979, ενώ του Νταλάρα το 1983. Εξάλλου, είναι γνωστό, ότι ο τίτλος «Τα τραγούδια της Χαρούλας» είναι πασίγνωστος σε όλους, αντίθετα, δεν συμβαίνει το ίδιο με τον τίτλο («Τα τραγούδια μου») του συγκεκριμένου δίσκου του Νταλάρα, αφού όλοι τον ξέρουν, ως  «Η ζωντανή ηχογράφηση από τον ΟΡΦΕΑ».

Αλλά, νομίζω, πως για το θέμα των παντοκρατοριών και το πως πέρασε στους τραγουδιστές (ενώ στις μέρες μας ανήκει στους τραγουδοποιούς, όπου πολλοί τα κάνουν όλα (μουσική-στίχοι - ερμηνεία), αλλά και πολύ μέτρια), πρέπει να πάμε και να το δούμε, εντελώς επιγραμματικά, στα χρόνια του ρεμπέτικου. 
Αμέσως, μετά την “προϊστορία” των αδέσποτων κι ανώνυμων ρεμπέτικων, έχουμε το πρώτο όνομα, που κυριαρχεί μεταξύ άλλων, κι εννοώ τον Μάρκο Βαμβακάρη, που θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε κι ως έναν πρώιμο τραγουδοποιό, αφού ο ίδιος, κυρίως, έγραφε και τραγουδούσε τα τραγούδια του. Βεβαίως, τότε απευθυνόταν στους λούμπεν και στα λαϊκά στρώματα, μια κι ”επίσημα” κυρίαρχο ήταν το ελαφρό τραγούδι. Μετά τον πόλεμο, είναι, λίγο-πολύ, γνωστά τα πράγματα, καθώς γίνονται μεν γνωστά και τα ονόματα των συνθετών (Τσιτσάνης, Παπαϊωάννου, Μητσάκης, Καλδάρας, Δερβενιώτης κ.ά.), αλλά, νομίζω, ότι το προβάδισμα το είχαν, από τότε, οι τραγουδιστές. Έλεγε δηλαδή ο απλός κόσμος περισσότερο, τα τραγούδια του Καζαντζίδη, του Μπιθικώτση, του Αγγελόπουλου, κλπ.
Μια παρένθεση, οι πιο παραγκωνισμένοι της ιστορίας ήταν οι στιχουργοί, οι οποίοι ήταν σχεδόν εξαφανισμένοι, δεν αναγράφονταν ούτε το όνομά τους στα 78άρια. Ο Νίκος Μάθεσης (Τρελάκιας) ανήκει από τους πρώτους που απαίτησαν να αναγράφεται το όνομά του στους δίσκους – ήταν κι άγριος μάγκας βέβαια (βλ. Τάσος Π. Καραντής, Νίκος Μάθεσης – ο θρυλικός Τρελάκιας του ρεμπέτικου, εκδ. ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ, Αθήνα 1999), αλλά και πάλι ο Παναγιώτης Κουνάδης γράφει: «Ο Νίκος Μάθεσης … αν και έγραψε στίχους σε εκατοντάδες τραγούδια, συνήθως τα χάριζε κι ελάχιστα είναι καταχωρημένα στο όνομά του» (βλ., ό.π. σελ. 103). Ακόμα, αργότερα, και της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου της “έφαγαν” στίχους, λόγω του γνωστού χαρτοπαικτικού πάθους της, όπου έδινε στίχους της “μπιρ παρά”, χωρίς να αναφέρεται το όνομά της. Νομίζω, ότι ο Κώστας Βίρβος και, κατόπιν, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ισχυροποίησαν  την θέση που άξιζε και στον στιχουργό. Κι έτσι άρχισαν να μπαίνουν κι εξώφυλλο και να γίνονται γνωστά τα σπουδαία ονόματα της ελληνικής στιχουργίας κι αργότερα να κυκλοφορούν και συλλογές τραγουδιών σε στίχους τους κλπ. Το “αστείο” της ιστορίας – μια κι ο κ. Βούκαλης αρέσκεται, όσον αφορά τον Νταλάρα, στις χρονικές μεταπηδήσεις - είναι ότι ο “παντοκράτωρ Νταλάρας”, ξεκίνησε, το 2006 (σε συμπαραγωγή με τον Μιχάλη Κουμπιό), τη σειρά «ΑΞΙΟΣ ΛΟΓΟΣ», όπου ο στιχουργός, κυριολεκτικά δηλαδή, και με φωτογραφία του στο εξώφυλλο, ήταν ο πρωταγωνιστής του δίσκου, όπου μελοποιούσαν και τραγουδούσαν ακυκλοφόρητους στίχους του, διάφοροι συνθέτες, τραγουδοποιοί και τραγουδιστές. Δυστυχώς αυτή η σειρά έχει μείνει μέχρι σήμερα στους 3 δίσκους με τους: Λευτέρη Παπαδόπουλο, Άλκη Αλκαίο και Μάνο Ελευθερίου (αλλά αυτό θα αποτελέσει ένα άλλο μελλοντικό σχόλιό μου).

Αναφέρθηκε, ακόμα, ο κ. Βούκαλης στα εξώφυλλα, γενικά της δισκογραφίας του Νταλάρα, όπου δεσπόζουν επιβλητικές (!) φωτογραφίες του. Του απάντησα, ότι αυτό συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει, στην πλειοψηφία, στους προσωπικούς δίσκους όλων των δημοφιλών – κι όχι μόνο – τραγουδιστών. Νομίζω, πως συμφωνήσαμε, αφού το ελληνικό μουσικό τοπίο είναι τραγουδιστοκεντρικό. Ο Νταλάρας, όπως κι όλοι οι σπουδαίοι τραγουδιστές της γενιάς του, έχουν κάνει κι εξώφυλλα με εικαστικούς πίνακες, αλλά σίγουρα πλειοψηφούν τα προσωποκεντρικά, Και στους live δίσκους του Νταλάρα, που γίνεται αναφορά – με την έννοια ότι εξυπηρετούν τον προσωποκεντρικό χαρακτήρα της δισκογραφίας του – όντως είναι πολλοί, αλλά δεν είναι o μόνος, τον ακολουθούν, με ικανό αριθμό, κι η Γαλάνη, η Πρωτοψάλτη, κι η Τσανακλίδου κι ο Μητσιάς την τελευταία δεκαετία. Πρέπει να αναφέρονται κι αυτά, για να έχει ο αναγνώστης μια σφαιρική εικόνα, και να μην εστιάζει μόνο σε έναν καλλιτέχνη. Τα δε προσωποκεντρικά  εξώφυλλα, ξεκινούν από τότε που περάσαμε στους δίσκους των 33 στροφών. Ακόμα και στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, αυτό που λέει ο κ. Βούκαλης, ότι στους δίσκους του εντέχνου και των εντέχνων συνθετών κυριαρχούν τα εξώφυλλα με εικαστικούς πίνακες, νομίζω πως είναι ένα μέρος της αλήθειας, αλλά όχι ολόκληρης. Υπάρχει - για την συγκεκριμένη κατηγορία δίσκων -  μεγάλη ποικιλία, εξώφυλλα με εικαστικούς πίνακες, εξώφυλλα με τον τραγουδιστή, εξώφυλλα με τον τραγουδιστή και τον συνθέτη, εξώφυλλα και με τον στιχουργό(με τους τρεις τους δηλ.), αλλά και μόνο με τον συνθέτη. Να μην σας κουράζω, με παραδείγματα από τίτλους δίσκων, με μια απλή αναζήτηση, θα τα δείτε όλα αυτά στα ονόματα των περισσότερων και γνωστότερων συνθετών του εντέχνου. Θα ήταν, μάλιστα, ένα ενδιαφέρον θέμα, προς έρευνα, και τα εξώφυλλα του Μίκη Θεοδωράκη (που αν και δημιουργός είχε την δημοφιλία και την αναγνωρισιμότητα δημοφιλούς τραγουδιστή), όπου σε πολλά εξώφυλλά του και συλλογές του εικονίζεται μόνο αυτός στο εξώφυλλο. Για παράδειγμα, στο εξώφυλλο των «18 λιανοτράγουδων της πικρής πατρίδας» γιατί να μην έμπαινε κι η φωτογραφία ενός τόσο μεγάλου ποιητή σαν τον Ρίτσο;

Στέκεται - για να επανέλθω στα «Τραγούδια μου» - ο κ. Βούκαλης και στην επεισοδιακή συνεργασία του Νταλάρα με τον Άκη Πάνου, ένα χρόνο πριν (1982) στο «Θέλω να τα πω». Για όσους γνωρίζουμε περί των δύο ανδρών, ήταν αναμενόμενο να ήταν επεισοδιακή! Ο μεν Άκης Πάνου ήταν μια ακραία προσωπικότητα που έφτασε και στο φόνο(!), αφαίρεσε ανθρώπινη ζωή, ο δε Νταλάρας, έχει παραδεχτεί, σε συνέντευξή του, ότι δεν είναι στρογγυλός άνθρωπος, έχει γωνίες. Οπότε καταλαβαίνετε … Ο δίσκος πάντως είναι αριστούργημα κι ο πιο εμπορικός της δισκογραφίας του Άκη Πάνου (ο μοναδικός χρυσός του/50.000 πωλήσεις). Αλήθεια, επί τη ευκαιρία, όλοι αυτοί που κόπτονται – στα λόγια - για τον σπουδαίο λαϊκό συνθέτη Άκη Πάνου, γιατί δεν αγόρασαν τους άλλους δίσκους του (με τα υπέροχα τραγούδια του) να τους “χρυσώσουν”; Παρά μόνο “χρυσώθηκε” ο δίσκος του, που αγόρασαν οι θαυμαστές του δημοφιλούς Νταλάρα; Καλά είναι τα λόγια, αλλά οι πράξεις μετράνε. Τέλος πάντων, ο κ. Βούκαλης θίγει το θέμα, της συμπερίληψης 2 τραγουδιών του Νταλάρα(«Θέλω να τα πω» & «Χαροκόπου 1942-1953») στον live δίσκο του «Τα τραγούδια μου» και της ενόχλησης του Άκη Πάνου, με πολλές θορυβώδεις  δηλώσεις εκείνη την εποχή. Αναφέρθηκε στο θέμα αυτό πρόσφατα κι ο Στέλιος Ελληνιάδης (βλ. Άκης Πάνου: Θέλω να τα πω όπως υπάρχουν στο μυαλό - τον οποίον δεν θεωρώ καθόλου αντικειμενικό στα θέματα του Άκη Πάνου, μια κι ήταν κολλητός του!) και του απάντησα στο μπλογκ «Μουσικά Προάστια» (βλ. Μια απάντηση στον Στέλιο Ελληνιάδη). Είναι ξεκάθαρο ότι ο Άκης Πάνου δεν ήθελε να ακούει καν το όνομα Νταλάρας, επειδή είχαν μαλώσει, έτσι, βάφτισε “αρχές” τις ενοχλήσεις του, γιατί πολύ απλά τον ενοχλούσαν τα πάντα στον Νταλάρα! Τον έβλεπε μόνο αρνητικά, ή, όπως θα έλεγε η συγχωρεμένη η γιαγιά μου, «τον έβλεπε μαύρο!». Όχι, δεν ήταν καμιά ρατσίστρια(!) η γιαγιά μου, μια απλή λαϊκή γυναίκα ήταν και χρησιμοποιούσε μια λαϊκή έκφραση, που την έλεγαν, όταν με κάποιον με τον οποίον έχουμε μαλώσει τα βλέπουμε όλα μαύρα – αρνητικά! Ενώ, όπως αποδεικνύω, με αρκετά παραδείγματα – επιχειρήματα στα «Μουσικά προάστια», σε άλλες περιπτώσεις (ακόμα και για τον Νταλάρα παλιότερα) ήταν ελαστικός ο Άκης Πάνου και καμιά από αυτές τις αρχές του δεν τήρησε! Να κάνω και μια ερώτηση – επειδή, ειλικρινά, δεν γνωρίζω – καταδέχτηκε ο Άκης Πάνου να πάρει τα ποσοστά του από τα δυο τραγούδια του, που μπήκαν στο δίσκο «Τα τραγούδια μου» του Νταλάρα, όπου ο ίδιος δεν ήθελε; Γιατί με 700.000 πωλήσεις που έκανε ο δίσκος, ήταν πολλά τα λεφτά για την εποχή, όπως φυσικά κι από τα 12 τραγούδια των 50.000 πωλήσεων του «Θέλω να τα πω». Δεν ξέρω, ρωτάω … Όχι ότι δεν δικαιούταν τα ποσοστά του ως δημιουργός, αλλά να αναγνωρίσουμε ότι μόνο ο “μισητός του Νταλάρας” του έφερε τα μεγάλα κέρδη. Κλείνοντας, με το θέμα “Πάνου”, ο κ. Βούκαλης, κάνει κι άλμα 30 χρόνων, φτάνοντας στο 2011, σχολιάζοντας την πρόσφατη επανέκδοση του «Θέλω να τα πω» από το «ΒΗΜΑ». Πράγματι, ήταν ένα μεγάλο λάθος του Νταλάρα, όλες αυτές οι παρεμβάσεις (ιδίως με τον τρόπο που έγιναν) κι έχω αναφερθεί αναλυτικά στον ΟΡΦΕΑ (Η, κατά Νταλάρα, εκδοχή του «Θέλω να τα πω» του Άκη Πάνου: Τα υπέρ και τα κατά), αλλά θεωρώ ότι αποτελεί αναχρονισμό, την κίνηση αυτήν του 2011, να την χρεώνει ως αυταρχισμό κι αλαζονεία, στον Νταλάρα του 1983, όπου κυκλοφόρησε ο δίσκος («Τα τραγούδια μου»), που παρουσιάζει και κρίνει. Θεωρώ ακριβέστερη κι αντικειμενικότερη την κρίση του, πάντα σοβαρού και μετρημένου, αείμνηστου συνθέτη Δημήτρη Λάγιου για τον Νταλάρα του 1983: «Κατά τη γνώμη μου ο Νταλάρας είναι ο πιο κοντινός τραγουδιστής, σαν φωνή και σαν ήθος(ήθος λαϊκό), για τον νεοέλληνα από τη δικτατορία κι εδώ »(βλ. Δημήτρης Λάγιος, Ερωτική πρόβα στο θάνατο, εκδ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, Αθήνα 1996, σελ. 122 ).

Αναφερόμενος στην κτητικότητα του τίτλου «Τα τραγούδια μου» ο κ. Βούκαλης, κατηγορεί τον Νταλάρα για αμάρτημα (!) και για οικειοποίηση κομματιού του ελληνικού τραγουδιού! Αν ονομάζουμε αμάρτημα κι οικειοποίηση κομματιού του ελληνικού τραγουδιού, όταν κάποιος τραγουδάει κάποια παλιότερα τραγούδια στα live του και τα περνάει και σε έναν live δίσκο του, με τον τίτλο «Τα τραγούδια μου», αφού περιέχει τραγούδια της δικής δισκογραφίας του και του συνήθους ρεπερτορίου των ζωντανών εμφανίσεων  του, πως θα ονομάζαμε έναν τραγουδιστή που οικειοποιείται τις συνθέσεις ενός συνθέτη – δημιουργού, βάζοντας πρώτα το όνομά του και κατόπιν αυτού που έγραψε τις μουσικές; Κι όχι μόνο αυτό, αλλά να παίρνει στα ποσοστά του και το 1/3 του στιχουργού;! Αυτός, είναι αμαρτωλός τραγουδιστής – παντοκράτορας; Παραπέμπω, λοιπόν, τον κ. Βούκαλη στη συνέντευξη του Χρήστου Νικολόπουλου στο «ΟΑΣΙΣ» (βλ. εδώ) όπου καταγγέλλει τα εξής για τον Στέλιο Καζαντζίδη (για “πράγματα και θάματα” που συνέβησαν πολλά χρόνια πριν «Τα τραγούδια μου» του Νταλάρα): «Όταν τραγούδησε τα πρώτα μου τραγούδια και βγήκαν τα δισκάκια, τότε είδα πρώτο το όνομά του σαν συνθέτη και δεύτερο το δικό μου. Ρώτησα τον παραγωγό και μου είπε πως ήταν εντολή του Καζαντζίδη! … Κι αυτό έγινε καθεστώς και στα επόμενα 34 τραγούδια μου που ηχογραφήσαμε … Ο Καζαντζίδης έπαιρνε το 1/3 του κάθε τραγουδιού, 1/3 ο Πυθαγόρας που ήταν ο βασικός στιχουργός κι 1/3 εγώ… και του έλεγα , εντάξει αυτό που γίνεται μαζί μου … γιατί το κάνεις όπως στον Πυθαγόρα;»! Και βέβαια – δεν ξέρω, αν το γνωρίζει ο κ. Βούκαλης, - μόλις κυκλοφόρησε το «ΥΠΑΡΧΩ» (1975), μετά από λίγο, ο Καζαντζίδης πήρε τον πνευματικά κατοχυρωμένο τίτλο των στίχων του ομώνυμου τραγουδιού του Πυθαγόρα και τον εμπορεύτηκε, κάνοντας τον μάρκα ούζου! Με τον τίτλο «ΥΠΑΡΧΩ» και τη φάτσα του Καζαντζίδη στην ετικέτα! Φαντάζεστε να το είχε κάνει αυτό ο Νταλάρας ή άλλος τραγουδιστής; Θα τον είχαμε “σταυρώσει”! Αλλά πως μην τα κάνει όλα αυτά, όταν ο ίδιος ο, σπουδαίος στιχουργός, Πυθαγόρας έγραφε στο ένθετο του «ΥΠΑΡΧΩ» ότι ο Καζαντζίδης «έχει τη σφραγίδα του Θεού!». Να παντοκράτορες κ. Βούκαλη! Δεν τα γράφω όλα αυτά για να απαξιώσω τον Καζαντζίδη, γιατί, όντως, είναι η μεγαλύτερη αντρική φωνή του ελληνικού τραγουδιού, αλλά να τολμάμε να κρίνουμε και τους “μύθους”, ειδικά όταν στο θέμα μας, περί παντοκρατορίας των τραγουδιστών, προηγούνται χρονικά και πολύ πιο τρανταχτά!

Φωτό Καζαντζίδη - Δημητρίου: Από το βιβλίο του βετεράνου δημοσιογράφου Τάσου Κουτσοθανάση (Οι χρυσές δεκαετίες του ελληνικού τραγουδιού, τόμος 2, εκδ. ΔΡΟΜΩΝ,   Αθήνα 2007, σ.548), όπου γράφει: Όταν προ ετών ο Στέλιος Καζαντζίδης παρουσίαζε ως επιχειρηματίας το ούζο ΥΠΑΡΧΩ δεν παρέλειψε να   καλέσει και τη φίλη του την Άντζελα Δημητρίου

Ας κάνουμε ένα ρεζουμέ λοιπόν (ακολουθώντας την εξέλιξη του κειμένου του κ. Βούκαλη):

  • Με όσα έγραψα παραπάνω, νομίζω, πως δείχνω, ότι ο τίτλος «Τα τραγούδια μου» του Νταλάρα δεν είναι, επί της ουσίας, κτητικός και παραπλανητικός. Αλλά, κι αν ήταν, δεν είναι ο πρώτος χρονικά,  οπότε γιατί ξεκινά κι εστιάζει ο κ. Βούκαλης σ’ αυτόν;
  • Έδειξα, παραπάνω, με τα περί Καζαντζίδη, ποιες είναι οι καραμπινάτες οικειοποιήσεις και τα μεγάλα αμαρτήματα!
  • Οι τάσεις για τις προσωπολατρίες των τραγουδιστών δεν έχουν καμιά σχέση με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, ούτε με κανένα άλλο κόμμα. Έχουν ξεκινήσει ήδη μετεμφυλιακά, με τον Μπιθικώτση, τον Αγγελόπουλο, τον Καζαντζίδη κλπ. Άλλου είδους ερευνητική προσέγγιση χρειάζεται περί αυτού.
  • Για «Τα τραγούδια μας» των Λοΐζου - Λάδη, δεν γνωρίζω πως προέκυψε το εξώφυλλο με τον Νταλάρα (θυμίζει εργάτη πάντως), αλλά μην ξεχνάτε πως μιλάμε για τον 26χρονο τότε Νταλάρα του 1976, που έχει περάσει όσα έχει περάσει(είναι γνωστά τα του βίου του), δουλεύοντας από 6 χρονών, συμμετέχοντας, όπως έχει πει ο ίδιος, σε συνεντεύξεις του, σε παραπάνω από 700 συναυλίες, σε απεργίες κι αγωνιστικές κινητοποιήσεις, την περίοδο 1974-1980(θυμηθείτε και τα όσα είπε ο Λάγιος για τον Νταλάρα της εποχής αυτής, που παρέθεσα παραπάνω), οπότε άλλο συμβολισμό είχε το πρόσωπο του Νταλάρα – ειδικά στην αριστερή νεολαία, του 1976 – μην το μπερδεύουμε με τον Νταλάρα του σήμερα!
  • Για τα περί – λόγω του τίτλου «Τα τραγούδια μου» - “εγώ” και “προδοσιών”, στο πνεύμα της συλλογικότητας, που εστιάζεται μόνο στον Νταλάρα, θα δείτε παρακάτω στοιχεία (τίτλους δίσκων), που επιβεβαιώνει τη ρήση «ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω»! 
  • Τώρα για τα περί τραγουδιστή – σταρ που παραγκωνίζει τους δημιουργούς, σας παραπέμπω και πάλι στα παραπάνω περί Καζαντζίδη, καμιά σχέση, η μέρα με τη νύχτα!
  • Για τα περί Άκη Πάνου, παρουσίασα παραπάνω τη θέση μου με επιχειρήματα και παραδείγματα.
  • Γράφει ο κ. Βούκαλης : «Όλα τα παραπάνω φυσικά δεν στοχεύουν σε κάποια δαιμονοποίηση του Νταλάρα». Νομίζω πως μόνο ως δήλωση ισχύει κι όχι στην πράξη. Διότι, γιατί επέλεξε να ασχοληθεί με ένα μεγάλο και σημαντικό θέμα(αυτό της παντοκρατορίας των τραγουδιστών), στα πλαίσια της παρουσίασης ΕΝΟΣ μόνο δίσκου, ΕΝΟΣ συγκεκριμένου τραγουδιστή; Θα μπορούσε να παρουσιάσει κανονικά τον δίσκο, κι άντε να έκανε και μια νύξη για τον τίτλο, αντίθετα, στρίμωξε και φόρτωσε, ένα μεγάλο θέμα, που χρίζει εκτενούς έρευνας, στο όνομα ενός μόνο, συγκεκριμένου, τραγουδιστή.
  • Η μετάβαση από τους δημιουργούς προς τους τραγουδιστές έχει ξεκινήσει, σιγά- σιγά, πολλές δεκαετίες πριν και σε καμιά περίπτωση δεν σχετίζεται με τον Νταλάρα του 1983, ούτε καν συμβολικά (έχω νομίζω αναφερθεί αρκετά παραπάνω).
  • Για τη συνέντευξη με τις δηλώσεις του Λοΐζου του 1982 και την αντίφασή τους με τον τίτλο του δίσκου της Αλεξίου «Τα τραγούδια της Χαρούλας» του 1979, επίσης αναφέρθηκα παραπάνω.
  • Το ίδιο αφορά και τα περί δίσκων πορτρέτων και των ζωντανών ηχογραφήσεων, αναφέρθηκα επίσης παραπάνω, ότι δεν είναι πρακτική μόνο του Νταλάρα.
  • Ύστερα, από όσα, με στοιχεία κι ονομαστικά παραδείγματα, έχω καταδείξει παραπάνω, ο χαρακτηρισμός για το δίσκο «Τα τραγούδια μου» ως «ναυαρχίδα»(!) που εγκαινίασε την παντοκρατορία των τραγουδιστών, είναι, τουλάχιστον, ατυχής.
  • Οι τραγουδοποιοί – παρά την δυσκολία των Κατσιμιχαίων να βγουν στην δισκογραφία στα μέσα των ΄80ς – δεν ξεκινούν τότε, αλλά, πολλές δεκαετίες πριν. Ας μην πάω στον πρώιμο Βαμβακάρη, θα είναι αναχρονιστικό, αλλά ας αναφέρω τον Σαββόπουλο, τον Χατζή, τον Γερμανό κ.ά. Άρα, δεν υπήρχε απροθυμία των δισκογραφικών εταιρειών ως προς τους τραγουδοποιούς λόγω της παντοκρατορίας των τραγουδιστών, το κριτήριο ήταν η όποια εμπορικότητά τους. Ο Σαββόπουλος χτύπαγε διακοσάρια(200.000 πωλήσεις), ακόμα κι ο Κοινούσης(!), ενώ ο Χατζής και το «Ρεσιτάλ» του (μαζί με τη Μαρινέλλα βέβαια) είναι μέσα στο TOP-10 των δίσκων της ελληνικής δισκογραφίας με τις περισσότερες πωλήσεις.
  • Ο κ. Βούκαλης, φτάνοντας, σιγά – σιγά προς το τέλος του κειμένου του, αναφέρει, ότι η αλλαγή αυτή στο ελληνικό τραγούδι προς την παντοκρατορία των τραγουδιστών σηματοδοτήθηκε ή και επισφραγίστηκε από τον συγκεκριμένο δίσκο του Νταλάρα με τον κτητικό – κατά τον κ. Βούκαλη – τίτλο «Τα τραγούδια μου» (τη «ναυαρχίδα» όπως τον χαρακτηρίζει παραπάνω).Έχω μια λογική, νομίζω, απορία – ως δημοσιογράφος, αλλά κι ως απλός αναγνώστης κι ακροατής. Πως μπορεί κάποιος να καταλήξει σ’ ένα οποιοδήποτε συμπέρασμα από μόνο ΜΙΑ περίπτωση;! Αναρωτήθηκε, ερεύνησε, υπήρξαν άλλοι τέτοιοι κτητικοί τίτλοι δίσκων τραγουδιστών με τραγούδια δημιουργών στην ελληνική δισκογραφία; Αν ναι, πόσοι; Ποιων; Από πότε εμφανίζονται και μέχρι πότε συνεχίζονται; Από ένα πρόχειρο, λοιπόν, ψάξιμο που έκανα (γιατί σχόλιο – έστω και μακροσκελές - γράφω εδώ κι όχι μονογραφία για το συγκεκριμένο θέμα), βρήκα τουλάχιστον 30 (του Νταλάρα είναι απλώς ένας από όλους αυτούς) δίσκους τραγουδιστών – κυρίως δημοφιλών( στην εποχή τους), όλου σχεδόν του φάσματος του ελληνικού τραγουδιού, ξεκινούν από το 1967 και φτάνουν ως τη δεκαετία μας του μιλένιουμ (2006). Όλοι τους έχουν τον τίτλο «Τα τραγούδια μου» ή, έστω, παρεμφερή κτητικό τίτλο. Σας τους παρουσιάζω χρονολογικά:

    01) 1967 «Τα τραγούδια της Καίτης Χωματά»
    02) 1969 «Τα τραγούδια του Βιολάρη»
    03) 1977 «Τα ωραιότερα τραγούδια της Ρένας Κουμιώτη»
    04) 1978 «Τα καλύτερά μου τραγούδια» (Μπάμπης Τσετίνης)
    05) 1979 «Τα τραγούδια της Χαρούλας» (Χάρις Αλεξίου)
    06) 1979 «Τα ωραιότερα τραγούδια μου» (Ελπίδα)
    07) 1980 «Τα καλύτερά μου τραγούδια» (Άννα Βίσση)
    08) 1982 «Τα ωραιότερα τραγούδια της» (Ελένη Βιτάλη)
    09) 1982 «Τα καλύτερα τραγούδια μου» (Κώστας Κόλλιας)
    10) 1983 «Τα τραγούδια μου» (Γιώργος Νταλάρας)
    11) 1984 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Τζένη Βάνου)
    12) 1988 «16 από τα ωραιότερα τραγούδια μου» (Ελπίδα)
    13) 1991 «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (Τζένη Βάνου)
    14) 1991 «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (Γιάννης Βογιατζής)
    15) 1992 «Τα ωραιότερα τραγούδια μου» (Ζωή Κουρούκλη)
    16) 1993 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Άννα Βίσση)
    17) 1994 «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (Μπέσσυ Αργυράκη)
    18) 1994 «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (Κλειώ Δενάρδου)
    19) 1995 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Αλέκα Κανελλίδου)
    20) 1995/1996 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Αλίκη Βουγιουκλάκη)
    21) 1996 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Στέλιος Καζαντζίδης)
    22) 1996 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Γιάννης Βογιατζής)
    23) 1996 «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (Ελπίδα)
    24) 1996 «Τα τραγούδια μου» (Ελένη Νταράλα)
    25) 1998 «Τα πρώτα μου τραγούδια» (Γιάννης Κότσιρας)
    26) 1998 «Τα τραγούδια μου» (Γιάννης Πετρόπουλος
    27) 2002 «Τα τραγούδια μου» (Στέλιος Καζαντζίδης)
    28) 2003 «Τα τραγούδια μου» (Σταμάτης Κόκοτας)
    29) 2004 «Τα τραγούδια μου» (Δούκισσα)
    30) 2006 «Τα τραγούδια μου» (Νίκος Ξανθόπουλος)

Τελειώνοντας ο κ. Βούκαλης, αναρωτιέται αν ο δίσκος «Τα τραγούδια μου» του Νταλάρα ωφέλησε ή έβλαψε το ελληνικό τραγούδι. Αν αναλογιστούμε ότι, με την μεγάλη του επιτυχία – τόσο ως παράσταση, όσο κι ως live δίσκος – έδωσε μια ορμή να κυριαρχήσουν, όλη τη δεκαετία των ’80ς, οι μεγάλες, μαζικές, συναυλίες(κάτι αντίστοιχο, αλλά, μαζικότερο από τις πολιτικές συναυλίες της μεταπολίτευσης), τραγουδοποιών (Κηλαηδόνης : Το πάρτι στη Βουλιαγμένη/1983 – Σαββόπουλος: στο ΟΑΚΑ/1983), τραγουδιστών (Νταλάρας: στο ΟΑΚΑ/1983 & 1987 – Μπιθικώτσης: στο ΟΑΚΑ/1984), αφιερωματικών σε συνθέτες(Λοΐζος : στο ΟΑΚΑ/1985), δυναμώνοντας το συλλογικό συναίσθημα, όπου τα τραγούδια ένωναν δημιουργούς κι ερμηνευτές με τον πολύ κόσμο, ε, μάλλον ωφέλησε! Στις μέρες μας υπάρχει η αίσθηση πως ο καθένας μόνος του απευθύνεται στη μοναξιά του άλλου. Το τραγούδι δηλαδή σήμερα αφορά το άτομο κι όχι το σύνολο. Όταν το έθεσα, ακριβώς έτσι, σε συνέντευξή μου (βλ. συνέντευξη του Μανώλη Μητσιά στον Τ. Καραντή, περ. «ΑΥΛΑΙΑ», τεύχος 52, σελ. 64-68 ), στον Μανώλη Μητσιά, μου απάντησε: «Δεν τραγουδάνε οι άνθρωποι σήμερα πια. Βλέπεις παρέες να τραγουδάνε σήμερα; Κι αν θα τραγουδήσουν θα πουν τραγούδια της γενιάς μου και πιο παλιά … Τα τραγούδια της παρέας όμως, τα συλλογικά, απαιτούν κι ανθρώπους ταλαντούχους για να τα γράψουν. Ενώ, “τραγούδια μοναχικά”, μπορεί να γράψει κι ο κάθε ατάλαντος!».

Υ.Γ. Αναφέρεται ο κ. Βούκαλης στις επιβλητικές (!) φωτογραφίες, γενικά, των εξωφύλλων των δίσκων του Νταλάρα. Παρουσιάζω εδώ, ενδεικτικά, τρία εξώφυλλα, ένα (1970) – του τραγουδιστή που τραγούδησε τα μεγαλύτερα έργα του Θεοδωράκη( του “μύθου” Μπιθικώτση), όπου εικονίζεται ο ίδιος στο εξώφυλλο να κρατά και να κοιτά το δίσκο του, περικυκλωμένος  από όμορφες νεαρές θαυμάστριες! Ένα με τον λαϊκό τραγουδοποιό – σταρ Γιώργο Κοινούση (1974) περιτριγυρισμένο από τα παιδιά μια λαϊκής γειτονιάς  Και το άλλο(2003) είναι με τον αριστερό και καταγγελτικό ροκ σταρ Βασίλη Παπακωνσταντίνου, ο οποίος αποθεώνεται έχοντας ρίξει βουτιά πάνω στους φαν του. Αναρωτιέμαι, τέτοια εξώφυλλα (που ποτέ του δεν είχε ο Νταλάρας) χαρακτηρίζονται επιβλητικά, αλλά και λαϊκίστικα και δείχνουν την παντοκρατορία του τραγουδιστή;

 

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

Σχόλια  

 
+1 #3 Μιχαλης Κ. 31-08-2011 19:37
..Βγάλτε όλο σας το κόμπλεξ για τον Γιώργαρο, γιατί δεν τον φτανετε αλλιως.. ο σημαντικότερος Έλληνας τραγουδιστής σε αυτόν τον τόπο.. η φωνή του είναι Ελλάδα..
Παράθεση
 
 
+1 #2 Ανδρέας Γ. 04-07-2011 12:37
Ο Νταλάρας έχει αφήσει τη σφραγιδα του στο τραγουδι. Αργα ή γρήγορα θα τον δικαιωσει η ιστορία σε πεισμα πολλών. Ωραιο άρθρο.
Παράθεση
 
 
0 #1 Λίνα Δημοπούλου ... via Facebook 03-07-2011 09:07
Ο Νταλάρας φταίει για όλα σ' αυτό τον τόπο... Άσε μας κύριε Βούκαλη μου (κτητικό;) με την εμπάθεια σου...!!
Παράθεση
 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Το λαϊκό τραγούδι κάθεται απ’ έξω κρυώνει και πονάει και λεφτά δεν έχει να πληρώσει να μπει μέσα.
Θωμάς Γκόρπας

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

14/12/1883 Γεννήθηκε στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας ο μουσουργός Μανώλης Καλομοίρης
15/12/1933 Γεννήθηκε στην Αθήνα ο συνθέτης Άκης Πάνου

ΤΥΧΑΙΑ TAGS