128 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
26.03.2017
Ορφέας | Main Feed
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΩΓΟΥ – ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Αφιερώματα

Τάσος Π. Καραντής

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΩΓΟΥ – ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Σήμερα (3/10) συμπληρώνονται 20 χρόνια (1993 - 2013), από τότε που έφυγεη ηθοποιός και ποιήτρια Κατερίνα Γώγου (3/10/1993).

Ο «ΟΡΦΕΑΣ», με αφορμή την μουσικοθεατρική παράσταση «Στο μυαλό είναι ο στόχος!» - με πρωταγωνίστρια τη Μυρτώ Αλικάκη – που κάνει, απόψε, πρεμιέρα στο «ΡΥΘΜΟΣ STAGE», παρουσιάζει ένα εκτενές αφιέρωμα στην Κατερίνα Γώγου.

Κατερίνα Γώγου
-μια μικρή αναφορά στην “οργισμένη” ποιήτρια και μια ματιά στην παρουσία της στην ελληνική δισκογραφία-


Γράφει ο : Τάσος Π. Καραντής

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
που κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Κατερίνα Γώγου

 



Για τους πολλούς, η Κατερίνα Γώγου είναι γνωστή σαν μια καλή ηθοποιός του παλαιού ελληνικού κινηματογράφου. Η εικόνα του χαριτωμένου, ατίθασου, τσαμπουκαλεμένου τρελοκόριτσου είναι αποτυπωμένη στις πάμπολλες ελληνικές ταινίες, κυρίως της Φίνος Φιλμ, αλλά και στη μνήμη των Ελλήνων.
Η Γώγου – ηθοποιός όμως, των δεκαετιών του ’60 και του ’70, συμπορεύτηκε, από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, παράλληλα με τη ηθοποιία, και με την ποίηση. Παρουσίασε, μέσα από τα ραγισμένα ποιήματά της, ένα ξεχωριστό ποιητικό πρόσωπο, που σημάδεψε την ελληνική ποίηση.

«Εν αρχή ην το Χάος»

Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε στην Αθήνα την 1η Ιούνη 1940. Από πολύ μικρή, 5 χρονών, ως παιδί – θαύμα, δούλεψε σε παιδικούς θιάσους και στη συνέχεια επαγγελματικά, σαν ηθοποιός στον κινηματογράφο και στο θέατρο. Συμμετείχε σε πολλές ταινίες(“Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο/1959”, “Άπονη ζωή/1964”, “Δεσποινίς Διευθυντής/1964”, “Η δε γυνή να φοβείται τον άντρα/1965”, “Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση/1971” κ.ά.) , ενώ στο θέατρο έπαιξε από επιθεώρηση μέχρι τραγωδία(θίασος Κ. Κουν). Πρωταγωνίστησε στις εξής ταινίες : α) «Το … βαρύ πεπόνι»(Π. Τάσιου, 1977 – κέρδισε το Βραβείο Ερμηνείας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), β) «Παραγγελιά»(Π. Τάσιου, 1980 – μέρος της ταινίας βασίζεται σε ποιήματά της) και γ) «Όστρια»(Α. Θωμόπουλου, 1984 / συνεργάστηκε στο σενάριο / πήρε το Κρατικό Βραβείο Ερμηνείας και μοιράστηκε το Βραβείο Σεναρίου με τον Α. Θωμόπουλο).
Η Κατερίνα Γώγου παντρεύτηκε τον σκηνοθέτη Παύλο Τάσιο και απέκτησαν μια κόρη, την Μυρτώ Τάσιου.

«Εν αρχή ην ο Πόνος»

Αμέσως, με την εμφάνιση της πρώτης της ποιητικής συλλογής, ξεκίνησε, όπως γράφτηκε, η “μεταφορά” της «από τα πλατό της Φίνος στο πλατό των Εξαρχείων, χώροι απατημένης φαντασίας και οι δύο». Εξ αρχής άσκησαν γοητεία πάνω της «ο κόσμος του εξαναγκασμένου περιθωρίου» και «ο χώρος της μαχόμενης αναρχίας τροτσκιστικών καταβολών», αλλά, εν συνεχεία, καταβυθίστηκε «στην περιοχή των ευφορικών ουσιών» και «στην πολιτικοποιημένη, όπως -  όπως, ψυχεδέλεια».  Μπορεί η Κατερίνα Γώγου να «υπονόμευσε τον ποιητικό της βίο από τις δυστροπίες και τις ατοπίες της πολιτείας της», κατάφερε όμως να μας παραδώσει ακέραια τα ποιήματά της.
Η ατίθαση και σπαρακτική ποιητική φωνή της Γώγου έγινε, τόσο η φωνή της δικής της μεταπολεμικής γενιάς, όσο και της μεταπολιτευτικής γενιάς, αλλά και των ακόμη νεότερων. Μέσα από τα ποιήματά της, αυτή η ασυμβίβαστη και, συνάμα, ευαίσθητη ποιήτρια έκανε τον πόνο της στίχους και αποτύπωσε μέσα από τις ποιητικές της κραυγές όλη την αθλιότητα που υπήρχε γύρω της. Η Γώγου, μια γνήσια “δακρυσμένη ψυχή”, κατά την τσεχοφική ορολογία, “συνομίλησε”, κυρίως, με τους νέους. Όπως ειπώθηκε, «έκανε ποίηση σε μια εποχή που άλλοι “ποιητές” έκαναν δημόσιες σχέσεις», γι’ αυτό και ήταν έξω από τα εκδοτικά και κάθε λογής κυκλώματα και κλίκες. Παρόλα αυτά όμως, σύμφωνα με τις δηλώσεις του ίδιου του εκδότη της Θανάση Καστανιώτη, τα ποιητικά της βιβλία πούλαγαν από 40.000 αντίτυπα(!), αριθμό που μέχρι τότε είχαν πιάσει μόνο ο Ελύτης ή ο Ρίτσος τη μεταπολίτευση!
Το ποιητικό της έργο κυκλοφορεί σε επτά(7) ποιητικές συλλογές : α) «Τρία κλικ αριστερά»(εκδ. Καστανιώτη, 1978), β) «Ιδιώνυμο» (εκδ. Καστανιώτη, 1980), γ) «Το ξύλινο παλτό» (εκδ. Καστανιώτη, 1982), δ) «Απόντες» (εκδ. Καστανιώτη, 1986), ε) «Ο μήνας των παγωμένων σταφυλιών» (εκδ. Καστανιώτη, 1988), στ) «Νόστος» (εκδ. Νέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη, 1990) και ζ) «Με λένε Οδύσσεια» (εκδ. Καστανιώτη, 2002 / μεταθανάτια έκδοση).

«Στο δρόμο» της ελληνικής δισκογραφίας

Την πιο ουσιαστική προσέγγιση στην ποίηση της Κατερίνας Γώγου, με την έννοια ότι αποτελεί μια ολοκληρωμένη δισκογραφική πρόταση, αποτελεί ο δίσκος «Στο δρόμο»(LP, COLUMBIA 71155, 1981 & CD, EMI 833664, 1995) σε μουσική Κυριάκου Σφέτσα. Ο δίσκος αυτός αποτελεί το soundtrack της ταινίας «Παραγγελιά»(1980 – Βραβείο καλύτερης μουσικής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης) και η ίδια η Γώγου ερμηνεύει ποιήματά της από τις συλλογές της «Τρία κλικ αριστερά» και «Ιδιώνυμο».
Περιλαμβάνονται τα εξής εννέα(9) ποιήματα : «Η ζωή μας είναι σουγιάδες», «Θέλω να κουβεντιάσω», «Μοναξιά», «Κανείς δεν θα γλυτώσει», «Πάει αυτό ήταν», «Κοίτα πως χάνονται οι δρόμοι», «Καμιά φορά», «Πόσο νωρίς φεύγει το φως», «Θα ’ρθει καιρός».
Αξίζει να “δώσουμε” το λόγο στον ίδιον τον Κυριάκο Σφέτσα, ο οποίος αφηγείται πολύ χαρακτηριστικά το πώς έγραψε τη μουσική για την «Παραγγελιά» και πως μελοποίησε την ποίηση της Κατερίνας Γώγου :   
«Κατά τα μέσα του Ιουλίου του ’80 ο Παύλος Τάσιος κι η Κατερίνα Γώγου με καλούν να μιλήσουμε για την ταινία… Βλέπω το υλικό στη μουβιόλα… Την ιστορία του Κοεμτζή την είχα ακουστά μέσα σε άκρες…  Αποδέχομαι την πρόταση, παίρνω υπό μάλης τα ποιήματα της Κατερίνας… Έχω στο μυαλό μου και στην οπτική μου μνήμη, όσες εικόνες μπόρεσα να συγκρατήσω από τη μουβιόλα. Στο αναλόγιο του πιάνου τα ποιήματα της Γώγου και είμαι “φτιαγμένος” από την τραγική ιστορία του Κοεμτζή… Γράφω λοιπόν, κάποια αιχμηρά κομμάτια και δυο μπαλάντες, όπου το μπλουζ, το ροκ, η τζαζ κι ο αυτοσχεδιασμός σε  ανατολίζουσες και δυτικότροπες εκδοχές συμβιώνουν πονετικά, αλλά πάντα σε μια ρέουσα έξαρση… Όταν επέστρεψα για την ηχοληψία, τους είπα, “έχουμε να κάνουμε με πράγματα που μας πάνε αλλού. Έχουμε να υπηρετήσουμε μια φλόγωση, ένα φοβερό συγκινησιακό πάθος κι ένα πεδίο που στις ρήξεις του δεν υπακούει στα κοινά πλαίσια της λογικής. Κι ο μόνος τρόπος να σταθούμε δίπλα του, είναι να του δοθούμε αισθαντικά… Και να που όλοι μας, από τις πρώτες κιόλας ηχογραφήσεις παθαίνουμε… Η αξέχαστή μου Κατερίνα, αναρχικώς κι ευθέως εκδηλωτική, τρέμει από τη χαρά της…
…Η μουσική πρόταση της ταινίας υπεδείκνυε τρόπους εναλλακτικής έκφρασης. Θέλω να πιστεύω πως βοήθησε νεότερους μουσικούς εκείνης της εποχής. Κάποιους που δεν είχαν την τύχη να θητεύσουν και εκτός Ελλάδας. Όμως, έτσι κι αλλιώς, ο μουσικός δημιουργός δεν φτιάχνεται μόνο από τις νότες…
…Η Κατερίνα Γώγου εμφανιζόταν, σε ανάλογες με τα ποιήματά της sequences της ταινίας, ως κορυφαία θα έλεγα ενός αόρατου χορού, επιχειρώντας ίσως να σχολιάσει ή και να εξορκίσει το κακό, πότε ταυτισμένη με τη δραματική φιγούρα του τραγικού ήρωα, πότε πιο απόμακρη κι αινιγματική, προσκαλώντας μας σε μια συμμετοχή και την δια μέσου αυτής κάθαρσής μας, αφού έτσι κι αλλιώς μας θεωρούσε όλους υπεύθυνους για το κακό που είχε συμβεί, αναιρώντας μας το δικαίωμα να αποτελούμε σιωπηλή πλειοψηφία, και επιζητώντας να μας πείσει ότι ζούμε όλοι σε μια σάπια, από κάθε πλευρά,  κοινωνία, για την οποία φυσικά είμαστε άκρως υπεύθυνοι, χωρίς καμία εξαίρεση.».  
Το 1990 κυκλοφόρησε η συλλογή «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ 2»(LP & CD, EMI 170323/480752), όπου περιλαμβάνει το κομμάτι «Θέλω να κουβεντιάσω», που το ερμηνεύει η Κατερίνα Γώγου, από το LP «Στο δρόμο», το οποίο το   1995 κυκλοφόρησε και σε CD από την EMI.
Το 1998 κυκλοφόρησε το CD των “Magic De Spell” «Τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών»(FM RECORDS 458). Στη δισκογραφική αυτή δουλειά του γνωστού ελληνικού ροκ συγκροτήματος εμπεριέχεται και το τραγούδι «Εμένα οι φίλοι μου» σε ποίηση Κατερίνας Γώγου από τη συλλογή της «Τρία κλικ αριστερά».
Τέλος, το 2001, κυκλοφόρησε από τη MINOS η κασετίνα «70 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ», στην οποία υπάρχει και δεύτερο κομμάτι από τη δουλειά «Στο δρόμο», πάλι με ερμηνεύτρια τη Γώγου, συγκεκριμένα το «Θα ‘ρθει καιρός».

 

  
  
  
  
 

 


Το τέλος

 

Είμαι ένα κομματάκι τ’ ουρανού
Τετράγωνο, ολομόναχο, φωτισμένο.
Κατερίνα Γώγου
 
«Η Κατερίνα ήταν μια ταραγμένη ψυχή. Ένιωθε σαν αγρίμι παγιδευμένο, ήταν διαρκώς σε διωγμό. Μια λέξη μπορούσε να την πληγώσει, μια κίνηση να την ταπεινώσει. Δυο μήνες πριν πεθάνει την συνάντησα τυχαία. Ήταν γερασμένη, σαν μάγισσα από παραμύθι, με άσπρα μαλλιά, ατημέλητη, με βραχνή φωνή… Η Κατερίνα πέθανε αγρίμι όπως έζησε και σαν αγρίμι.»
                                           Νίκος Κούνδουρος
                                             Σκηνοθέτης



«Το τελευταίο χρόνο ένιωθε πως είχε κλείσει ο κύκλος της. Τις τρεις τελευταίες μέρες γύρισε στο σπίτι που μεγάλωσε, στης γιαγιάς, στο Μεταξουργείο. Μπήκε μέσα στο χαμό…».

Μυρτώ Τάσιου
κόρη της Κατερίνας Γώγου


Η Κατερίνα Γώγου έκλεισε ποιητικά τον βίο της. Επέλεξε να έχει μια ροκ – εν – ρολ αυτοκτονία. Αυτοκτόνησε, παίρνοντας χάπια, στις 3 Οκτώβρη του 1993, σε ηλικία 53 χρονών.



Αγάπη – Βιργινία Σπυράτου: «Η ταυτότητα της Κατερίνας Γώγου είναι η ελευθερία της»

Συνέντευξη στον Τάσο Π. Καραντή

Την πρώτη προσέγγιση στον ποιητικό κόσμο της Κατερίνας Γώγου πραγματοποίησε η εκπαιδευτικός – πτυχιούχος της Γερμανικής Φιλολογίας – Αγάπη - Βιργινία Σπυράτου, όπου, στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής της, μελέτησε το έργο της ξεχωριστής αυτή ποιήτριας. Η ενασχόλησή της αυτή πήρε τη μορφή βιβλίου («Κατερίνα Γώγου: Έρωτας Θανάτου», εκδ. ΒΙΒΛΙΟΠΕΛΑΓΟΣ, Αθήνα 2007). Με αφορμή λοιπόν την έκδοσή του, η Αγάπη – Βιργινία Σπυράτου μου μίλησε για τα μοτίβα και τα τοπία της ποίησης της Γώγου, για την πολιτική της ταυτότητα αλλά και την ταυτότητα του αναγνωστικού της κοινού, για τους λόγους της αγνόησής της, μέχρι σήμερα, από την φιλολογική κριτική και της απουσίας της από τις ποιητικές ανθολογίες, καθώς και για την κληρονομιά που μας άφησε μέσα απ’ το έργο της.

- Πρόσφατα, τον Μάη του 2007, κυκλοφόρησε το βιβλίο σας «Κατερίνα Γώγου : Έρωτας Θανάτου», όπου κι αποτελεί διασκευή τμήματος της διδακτορικής διατριβής σας με τίτλο «Θάνατος και θηλυκότητα στο έργο των Karoline von Gunderrode, Μαρίας Πολυδούρη, Inge Muller και Κατερίνας Γώγου» που εκπονείτε - στα γερμανικά – στο Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, του οποίου είστε πτυχιούχος. Ποιο ήταν το κριτήριο της επιλογής, από τις Ελληνίδες ποιήτριες, της Πολυδούρη κι, ιδιαίτερα, της Γώγου; Ποια είναι κι από πότε ξεκινά η δική σας προσωπική προσέγγιση στην ποίηση της Γώγου;

- «Ο βασικός προβληματισμός της διατριβής είναι η σύνδεση ανάμεσα στις εικόνες της θηλυκότητας και στο θάνατο στο έργο των τεσσάρων ποιητριών. Πιο συγκεκριμένα το ενδιαφέρον εστιάζεται στο αν και με ποιο τρόπο η σύνδεση αυτή γίνεται μέσα στο πλαίσιο του λογοτεχνικού κανόνα της εποχής τους ή αν τους επιτρέπει να τον υπερβούν και να αρθρώσουν λιγότερο ή περισσότερο συγκαλυμμένα ένα λόγο αντίστασης. Οι ποιήτριες επιλέχθηκαν παραδειγματικά με βάση κοινά χαρακτηριστικά του έργου τους, όπως η αναφορά στις εμπειρίες, τις ελπίδες, τις αντιφάσεις των γυναικών, στην αναζήτηση της ταυτότητας τους και κυρίως στις μεταφορές του θανάτου και στα αυτοκαταστροφικά μοτίβα. Τόσο η Μαρία Πολυδούρη όσο και η Κατερίνα Γώγου πληρούν απόλυτα αυτά τα κριτήρια.
Ειδικά η ικανότητα της Γώγου να δίνει στον πόνο και στην οργή πρόσωπο, να οπτικοποιεί το φόβο της εγκατάλειψης και του θανάτου και ταυτόχρονα να προβάλλει σθεναρή αντίσταση, να μην παραδίνεται και να ακυρώνει όλα τα στερεότυπα των φαντασιώσεων του Θηλυκού, είναι η αιτία που συμπεριέλαβα το έργο της στη διατριβή και το στοιχείο που με είχε εντυπωσιάσει όταν πρωτοδιάβασα ποιήματα της στην εφηβεία μου, στο τέλος της δεκαετίας του ’80.».

- Ο τίτλος του βιβλίου σας είναι «Κατερίνα Γώγου : Έρωτας Θανάτου». Ποια ήταν η σχέση της Γώγου με το θάνατο; Ήταν ερωτική;

- «Ο τίτλος παραπέμπει στην εμμονή της αυτοκαταστροφής που εμφανίζεται σε έργα πολλών γυναικών συγγραφέων όπως η Sarah Kane, η Sylvia Plath, η Unica Zuern, η Αnne Sexton. Στα έργα τους, όπως και στην ποίηση της Γώγου, μπορεί κανείς να αναγνωρίσει μια γλώσσα δεμένη με τον θάνατο, με την αυτοκαταστροφή του γυναικείου υποκειμένου. Συγκρούσεις, τραύματα, μοτίβα αυτοδιάλυσης, φαντασιώσεις εθελούσιας εξόδου, όλα αυτά παραπέμπουν συχνά στην αναζήτηση της θηλυκής ταυτότητας και στην συγκρουσιακή αντιπαράθεση με τις έξωθεν επιβεβλημένες και αδιέξοδες εικόνες θηλυκότητας.».

- Πέρα απ’ το θάνατο, ποια είναι τα βασικά μοτίβα της ποίησής της;

- «Η προδοσία, τα αδιέξοδα, η εξαθλίωση των ανθρώπων στον καπιταλισμό. Αλλά και η φιλία, η ντομπροσύνη, η αποδοχή της ανθρώπινης αδυναμίας, η ανάγκη αντίστασης. Σημαντικό είναι ότι η αυτοκαταστροφή στα ποιήματα της είναι άμεσα συνδεδεμένη με την απόρριψη και τη μοναξιά ως κοινωνικά φαινόμενα.».

-Ποια είναι τα τοπία, αλλά κι ο χρόνος, μέσα στα οποία διαδραματίζονται οι ιστορίες των ποιημάτων της;

- «Στα μη εσωστρεφή ποιήματα της ο ποιητικός της χώρος είναι το αστικό τοπίο: το κέντρο της Αθήνα, η οδός Πατησίων, η πλατεία Εξαρχείων, η πλατεία Ομονοίας. Ο δε χρόνος είναι – αν εξαιρέσει κανείς ορισμένες αναπολήσεις – σχεδόν πάντα το ιστορικό παρόν της ποιήτριας. Έτσι η ποίηση της αποκτά τον χαρακτήρα καταγραφής. Σε αυτή την οπτική σε συνδυασμό με την αποδοχή από μέρους της κάθε διαφορετικότητας οφείλεται το οξύμωρο της σκληρής τρυφερότητας των στίχων της.».

- Γράφετε, πως η ανάλυσή σας στην ποίηση της Γώγου γίνεται στα πλαίσια της φεμινιστικής θεωρίας της λογοτεχνίας κι ο στόχος σας είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων που αφορούν τις απεικονίσεις του Θηλυκού στη λογοτεχνία των γυναικών. Ποια είναι η εικόνα της γυναίκας και, γενικότερα, πως απεικονίζεται η γυναικεία φύση στα ποιήματά της;

- «Η γκάμα των απεικονίσεων είναι ευρεία. Συναντούμε ανυπότακτες γυναίκες που παραπέμπουν σε μυθικές φιγούρες, εκδιδόμενες, ναρκομανείς, γυναίκες που αυτοκαθορίζονται μέσω του θανάτου τους, συμβιβασμένες και καταπιεσμένες από την πατριαρχία νοικοκυρές, μητέρες ηττημένες από τη ζωή, αλλά και άλλες σκληρές και αδιάφορες, γυναίκες που αδυνατούν να καθορίσουν το φύλο τους. Και όλες αυτές – με εξαίρεση τις κυρίες από την “Κίνηση δημοκρατικών γυναικών” του ομώνυμου ποιήματος της – η Γώγου τις αγαπάει και τις αγκαλιάζει με τρυφερή ματιά.».

Στην ποίηση της Γώγου υπάρχουν αναφορές στις τραβεστί, ένα ποίημά της(«Σόνια») αναφέρεται στην, δολοφονημένη, αναρχική, τραβεστί Σόνια, ενώ, ποίημά της, είχε δημοσιεύσει και στο περιοδικό «Το κράξιμο», που εξέδιδε η τραβεστί Πάολα. Πως εξηγείτε εσείς την παρουσία αυτής της διαφορετικής θηλυκότητας στην ποίησή της;

- «Πρόκειται για ένα από τα πιο συγκλονιστικά ποιήματα της. Γίνεται διακειμενικά ένας παραλληλισμός με την εικόνα της Χιονάτης να κείτεται στο γυάλινο φέρετρο. Από τη σκοπιά της φεμινιστικής θεωρίας της λογοτεχνίας το παραμύθι αυτό είναι σημείο αναφοράς, καθώς το νεκρό, εκτεθειμένο στο ανδρικό βλέμμα γυναικείο σώμα είναι σύμβολο του υποβιβασμού της γυναίκας σε αντικείμενο που επιβεβαιώνει την ανδρική ματιά, σύμβολο της κατάκτησης του Άλλου (του Θηλυκού) από την πατριαρχία. Η Γώγου τσαλακώνει αυτήν την ανδρική φαντασίωση: η γυναίκα δεν είναι γυναίκα, το άσπιλο νεκρό σώμα ως αντικείμενο τέχνης είναι γκροτέσκο, η τελετή είναι παρωδία. Ο ίδιος ο θάνατος της Σόνιας είναι απόδειξη της μη ανεκτικής, υποκριτικής πατριαρχικής κοινωνίας. Η πηγή της καταπίεσης για τη Γώγου δεν είναι οι άντρες αυτοί καθ’ αυτοί, αλλά η δομή της καπιταλιστικής πατριαρχίας.».

Αναφέρετε στο βιβλίο σας ότι «τα ναρκωτικά ήταν για πολλά χρόνια μέρος της ζωής της». Ήταν, δομικά, μέρος και της ποίησής της;

- «Ειδικά στο βιβλίο “Με λένε ΟΔΥΣΣΕΙΑ” που εκδόθηκε μετά το θάνατό της. Ωστόσο αν σε επίπεδο μορφικό, αλλά και θεματικό η γραφή της επηρεάζεται από τα ναρκωτικά, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κατευθύνεται και από αυτά. Σημαντικό είναι ότι η ίδια εκφράζεται στα βιβλία της υπέρ της νομιμοποίησης των ναρκωτικών, θεωρώντας ότι η κοινωνία των ναρκομανών είναι ταξική και ότι τα ναρκωτικά αποδυνάμωσαν τα πολιτικά κινήματα.».

Η θεματολογία των ποιημάτων της πηγάζει αποκλειστικά από τις αξίες της; Και ποιες ήταν, συνοπτικά, αυτές;

- «”Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπός”, λέει η ίδια. Άνθρωπος ελεύθερος, ανεκτικός, που τις πράξεις του καθορίζουν η συμπόνια και η αξιοπρέπεια. Αετός, σαν αυτόν που είχε χαραγμένο στο χέρι της. Γύρω από αυτόν τον άξονα ξετυλίγονται όλα τα γραπτά της.».

Αριστερή; Μαρξίστρια; Κομμουνίστρια; Τροτσκίστρια; Αναρχική; Αναρχοκομμουνίστρια; Μπορούμε να δώσουμε μια, συγκεκριμένη, πολιτική ταυτότητα στην Κατερίνα Γώγου;

- «Το ερώτημα δεν είναι εάν μπορούμε, αλλά κατά πόσο αυτό είναι απαραίτητο. Όλοι οι παραπάνω χαρακτηρισμοί νομίζω ότι ευσταθούν και είναι αναγκαίοι για να προσεγγίσουμε το έργο της, το οποίο έχει σαφώς έντονο ιδεολογικό περιεχόμενο. Πιστεύω όμως ότι από όποια αφετηρία και αν ξεκινήσουμε, θα φτάσουμε στο σημείο που η ίδια η Γώγου ήθελε να μας πάει: στο ότι είναι ελεύθερη. Αυτή η ελευθερία θα έλεγα ότι είναι η ταυτότητα της.».

Η Κατερίνα Γώγου έχει ταυτιστεί ως σύμβολο για τη νεολαία του ’70 και του ’80, ιδιαίτερα, του αντιεξουσιαστικού χώρου. Σύμφωνα όμως με τα λεγόμενα του εκδότη της, του Θανάση Καστανιώτη, οι ποιητικές συλλογές της Γώγου πούλαγαν από 40.000 αντίτυπα, αριθμό που, μέχρι τότε, είχαν πιάσει μόνο ο Ελύτης ή ο Ρίτσος τη μεταπολίτευση. Σαφώς, λοιπόν, την διάβασε ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ποιους τελικά αγκάλιασε και ποιους εξέφρασε με την ποίησή της η Γώγου;

- «Μόνο υποθέσεις μπορώ να κάνω, καθώς η έλλειψη ερευνητικών εργασιών για το έργο της δεν μας βοηθάει. Σίγουρα τον κόσμο του αντιεξουσιαστικού χώρου. Σίγουρα μεμονωμένα άτομα – κυρίως νεαρής ηλικίας – που φλέρταραν με τις ιδέες αυτού του χώρου χωρίς να έχουν άμεση πρόσβαση σε αυτόν. Φαντάζομαι ότι και άτομα της γενιάς της με κοινά βιώματα και εικόνες δεν έμειναν ασυγκίνητα από την αμεσότητα των ποιημάτων της. Αλλά και όσοι προχώρησαν στην ιστορική ανταλλαγή της επαναστατικότητας τους με την μικροαστική ευημερία ίσως να βρήκαν δρόμους απενοχοποίησης στο έργο της.».

Το βιβλίο σας αποτελεί την πρώτη, και μοναδική μέχρι σήμερα, απόπειρα έρευνας του ποιητικού έργου της κι αναλυτικής εργασίας για την ποίησή της. Γιατί αγνοήθηκε τόσο πολύ από την φιλολογική κριτική η Κατερίνα Γώγου;

- «Ένα ζήτημα είναι η ιδιαιτερότητα της γλώσσας που χρησιμοποίησε, καθώς θεωρήθηκε χυδαία και απαξιώθηκε. Όμως τα πλαίσια των αποδεκτών γλωσσικών εκφράσεων καθορίζονται από συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, που είναι ούτως ή άλλως φορείς ιδεολογίας. Δεν θα υπήρχε λογικά κανένας λόγος, για τον οποίο η πρόταση “Γαμάμε τις πουτάνες” θα πρέπει να έχει μικρότερη λογοτεχνική αξία από την συνώνυμη έκφραση “συνουσιαζόμαστε με επί χρήμασι εκδιδόμενες γυναίκες”, εκτός από τα ευθέως ιδεολογικά κριτήρια. Κείμενα που ενσωματώνουν τις αξίες και την αισθητική μιας συγκεκριμένης τάξης ή πολιτιστικής ελίτ θεωρούνται έτσι λογοτεχνικά, τα υπόλοιπα όχι. Το γεγονός ότι μιλάμε εδώ για μια γυναίκα συγγραφέα δεν έκανε την κατάσταση ευκολότερη, καθώς τα ποιήματά της σίγουρα δεν εκφράζουν – ευτυχώς - την «νεοελληνική γυναικεία συνείδηση» και τις «παραδοσιακές αρετές» του γυναικείου φύλου, ότι και αν σημαίνουν αυτοί οι όροι.».

Διαπιστώνετε, επίσης, στο βιβλίο σας, ότι η Γώγου απουσιάζει από τις ανθολογίες ποιητών της γενιάς της, του ’70. Γιατί αυτή η απαξίωσή της από τους, περισσότερους μάλιστα “προοδευτικούς”, ανθολόγους; Γιατί αυτός ο αποκλεισμός της από τον λογοτεχνικό κανόνα;

- «Ως ένα βαθμό πρόκειται πιστεύω για μια μη εσκεμμένη παράλειψη. Παρ’ όλα αυτά θα ήθελα να τονίσω κάτι, το οποίο ίσως να ακούγεται σαν προπαγανδιστικός φεμινισμός, είναι όμως αληθινό. Ο υπάρχων λογοτεχνικός κανόνας είναι κατασκευασμένος από λευκούς ετεροφυλόφιλους άντρες. Έργα συγγραφέων που δεν ανήκουν σε αυτή την κατηγορία (έγχρωμοι, ομοφυλόφιλοι, γυναίκες, τραβεστί, άτομα με ιδιαίτερες ικανότητες, …) είναι δυνατόν να συμπεριληφθούν σε αυτόν, μόνο εφόσον υποστηρίζουν τον πολιτισμό της καπιταλιστικής πατριαρχίας ή του επιτίθενται χωρίς να τον απειλούν. Και εδώ – όπως λέει ο Terry Eagleton – διακυβεύονται πολύ περισσότερα από απλές απόψεις για τη λογοτεχνία.».

Έχει χαρακτηριστεί η Γώγου, ακόμα κι ως “εκπρόσωπος της μπητ λογοτεχνίας στην Ελλάδα”. Εσείς συμφωνείτε μ’ αυτόν τον ισχυρισμό; Θα μπορούσε να ανιχνευτεί, μέσα από τα ποιήματά της, ποιες/οι ποιήτριες/ες την επηρέασαν;

- «Αν και οι συνθήκες που γέννησαν το κίνημα στην Αμερική είναι τελείως διαφορετικές από αυτές στην Ελλάδα, μπορούν ενδεχομένως να εντοπιστούν συγγένειες σε επίπεδο περιεχομένου. Για το δεύτερο σκέλος της ερώτησης απαιτείται σίγουρα μια προσεκτική έρευνα. Πάντως αν η Γώγου διδασκόταν στα πανεπιστήμια, αυτό θα μπορούσε να είναι ένα εξαιρετικό θέμα εργασίας.».


- Τελικά, ποια είναι η κληρονομιά που άφησε πίσω της η Γώγου; Ποια είναι τα ίχνη της εκείνα που προσελκύουν στην ποίησή της, ακόμα και στις μέρες μας, τη νεολαία της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα;

- «Η λογοτεχνία δεν παράγεται ούτε καταναλώνεται σε κοινωνικό κενό. Πέρα από την αισθητική ικανοποίηση που προκαλείται από την ανάγνωση μιας καταπληκτικής ποίησης, ο πολιτικός - με την ευρεία έννοια – προσανατολισμός του έργου της δεν θα πάψει να αποτελεί πηγή έμπνευσης. Για όσο οι συνθήκες που δημιούργησαν την κραυγή της Γώγου εξακολουθούν να ισχύουν, οι απόηχοι αυτής της κραυγής θα ενεργοποιούν τα κέντρα αντίστασης πολλών αποδεκτών.».

Βοηθά το βιβλίο σας στην ένταξή της στην λογοτεχνική μας παράδοση και στην αναγνώρισή της από την κριτική; Ποια θέση της ανήκει στην ιστορία και τη φιλολογία;

- «Ελπίζω ότι βοηθά, αν και κανείς θα πρέπει να είναι προσεκτικός με τις έννοιες της λογοτεχνικής παράδοσης και του λογοτεχνικού κανόνα, όπως είπα και προηγουμένως. Εννοώ ότι ο λογοτεχνικός κανόνας είναι μια κατασκευή με σαφέστατα ιδεολογικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Τα έργα που ανήκουν σε αυτόν δημιουργούν μια πολιτιστική ταυτότητα, αλλά και ετερότητες και υποκουλτούρες. Ουσιαστικά δηλαδή ο κάθε κανόνας ως φορέας ιδεολογίας είναι ένα μέσο άσκησης εξουσίας από ελίτ. Επειδή όμως η συζήτηση για την αναγκαιότητα ή όχι του κανόνα ή ακόμα και ενός αντί-κανόνα είναι ανοιχτή, το καλύτερο που μπορεί κάποιος στην παρούσα φάση να κάνει, είναι να απαιτήσει την διεύρυνση του με έργα, τα οποία μέχρι τώρα ήταν αποκλεισμένα για καθαρά ιδεολογικούς λόγους.».

Το τελευταίο, μεταθανάτιο, βιβλίο («Με λένε ΟΔΥΣΣΕΙΑ») της Γώγου κλείνει με τη φράση « … τώρα να δούμε εσείς τι θα κάνετε … ». Τι άλλο πρέπει να κάνουμε για την Κατερίνα;

- «Δεν θα αντισταθώ στο πνεύμα της ερώτησης και θα απαντήσω με ένα στίχο της Κατερίνας Γώγου: “Μην ξεπουλήσουμε φτηνά το τομάρι μας ρε”.»   



Μυρτώ Αλικάκη: «Η Γώγου αγαπά τους αγνούς ανθρώπους και εναντιώνεται σ’ αυτούς που θεωρεί πουλημένους και "γουρούνια" όπως η ίδια τους αποκαλεί...»


Συνέντευξη στον Τάσο Π. Καραντή




ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΠΟΣΚΟΪΤΗΣ

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΩΓΟΥ

«Για την αποκατάσταση του μαύρου»

Γράφει ο : Τάσος Π. Καραντής




Κατερίνα Γώγου «Πάνω κάτω η Πατησίων»

Γράφει ο  Κώστας Πατσαλής




Κατερίνα Γώγου
ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΟΧΟΣ!
Με τη Μυρτώ Αλικάκη
Πρεμιέρα: Πέμπτη 3 Οκτωβρίου
Και κάθε Δευτέρα από 7 Οκτωβρίου


ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Υπερτερεί συντριπτικώς ο πόλεμος.
Γιώργος Σεφέρης

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

Δεν έχουν καταχωρηθεί γεγονότα.

ΤΥΧΑΙΑ TAGS