97 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
23.10.2017
Ορφέας | Main Feed
Κείμενο: Δώρα Παπαδοπούλου

Μάνος Λοΐζος: Καλημέρα Ήλιε

Ένα τραγούδι, μια σκέψη, μια ιστορία

Δώρα Παπαδοπούλου

Αναμφίβολα, ένα από τα πιο όμορφα, τα πιο  οραματικά και τα πιο ανθρώπινα τραγούδια του ελληνικού πενταγράμμου. Συνθέτης του και στιχουργός του ο αξέχαστος Μάνος Λοΐζος. Ο Λοΐζος συνάντησε τον ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου σε έναν ολόκληρο δίσκο το 1973, λίγο πριν από την πτώση της χούντας. Ο δίσκος κυκλοφόρησε ανεπίσημα την περίοδο εκείνη, μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και επίσημα μετά τη μεταπολίτευση. Κάποια από τα τραγούδια του δίσκου λογοκρίθηκαν από τη χούντα κι έτσι πέρασαν τελικά στη δισκογραφία με παραλλαγμένους στίχους, ενώ σχεδόν όλα αγαπήθηκαν από τον κόσμο στα χρόνια που ακολούθησαν την έκδοσή του. Το τραγούδι αυτό, το τελευταίο στην tracklist, τραγούδησαν τότε ο Κώστας Σμοκοβίτης και η Αλέκα Αλιμπέρτη με τη συνοδεία χορωδίας και έδωσε και τον τίτλο σε ολόκληρο το δίσκο. Δεν είναι άλλο από το “Καλημέρα ήλιε”.

Το τραγούδι του Λοίζου, μπήκε τελευταίο και την τελευταία στιγμή στο δίσκο που έκανε με το Χριστοδούλου. Ο ερμηνευτής του Κώστας Σμοκοβίτης σε συνέντευξη που είχε δώσει εδώ στον Ορφέα και στον Τάσο Καραντή το 2009, θυμάται:
Είχαν περάσει περίπου 10 μέρες, αφότου τα είχαμε γράψει όλα τα κομμάτια και με πήρε τηλέφωνο ο Μάνος και μου ’πε, Κώστα έχουμε στούντιο. Υπέθεσα ότι κάποια επανάληψη θα θέλει να κάνει σε ’κάνα τραγούδι ή κάτι δεν θα του άρεσε. Αλλά, όταν πήγα στο στούντιο, είδα και την ορχήστρα εκεί. Ο Μάνος καθόταν στο πιάνο και μου είπε, έλα δίπλα μου και προσπάθησε να μάθεις γρήγορα το τραγούδι που θα σου παίξω. Μοίρασε παρτιτούρες στους μουσικούς και το άκουσα 2-3 φορές με οδηγό τη φωνή του. Μόλις τέλειωσαν και φύγανε οι μουσικοί, γράψαμε τη φωνή κατευθείαν, η ερμηνεία αυτή που υπάρχει στο δίσκο, είναι αυτή, όπως το έμαθα το τραγούδι μέσα στο στούντιο! Αφού μόλις το είπα και βγήκα έξω από το στούντιο, προσπαθούσα να το τραγουδήσω και δε θυμόμουνα τη μελωδία, δεν είχα προλάβει να το χωνέψω! Ο δίσκος βγήκε, ανεπίσημα, το Δεκέμβρη του ’73, πάνω στα επεισόδια του Πολυτεχνείου κι, επίσημα, το Γενάρη του ’74. Το “Καλημέρα Ήλιε” και τα “Δώδεκα παιδιά”, παίζονταν μαζί με το “Πότε θα κάνει ξαστεριά” και τα τραγούδια του Θεοδωράκη. Μάλιστα, το “Καλημέρα Ήλιε”, κινδύνεψε να κοπεί τότε από τη λογοκρισία μαζί με τα τραγούδια του Θεοδωράκη! Συγκεκριμένα, στις αρχές του ’74, όλα τα τραγούδια του Μίκη κόπηκαν από τη λογοκρισία, ακόμα και τα ερωτικά του! Και μαζί κόπηκε και το “Καλημέρα ήλιε”, γιατί νόμιζαν ότι ήταν του Θεοδωράκη. Παρενέβη η εταιρεία στην επιτροπή λογοκρισίας και τους είπε ότι το τραγούδι δεν είναι του Θεοδωράκη αλλά του Λοίζου κι έτσι άρθηκε η απαγόρευση. Από τότε άρχισε να παίζεται στο ραδιόφωνο και θέριεψε!
Το “Καλημέρα ήλιε” αγαπήθηκε πολύ. Από το σύνολο μιας κοινωνίας που πάσχιζε για το καλύτερο αύριο. Και ποιο άλλωστε σύμβολο θα μπορούσε να αποδόσει καλύτερα την ελπίδα και τον αγώνα για αυτό το αύριο από τον ήλιο; Και όχι μόνο. Οι στίχοι του Λοίζου πάντρεψαν μέσα από δεκάδες συμβολισμούς ένα σωρό ελληνικές ομορφιές με την ανάγκη των λαβωμένων από τα χρόνια της επταετίας Ελλήνων να γυρίσουν σελίδα και να παλέψουν για μια χώρα δίκαιη, ελεύθερη και ανεξάρτητη. Ο ήλιος, το κρασί, το νταούλι, ο ζουρνάς, ο φίλος, τα παιδιά, η Μυρσίνη (πρόκειται για την κόρη του αείμνηστου δημιουργού), το πράσινο, η Παναγιά. Το τραγούδι δεν έφυγε ποτέ από τα χείλια των πολλών, μέχρι τη στιγμή που ταυτίστηκε άθελά του με συγκεκριμένο πολιτικό φορέα, όταν μετά από επιθυμία καθώς φαίνεται του ιδρυτή και τότε προέδρου του Ανδρέα Παπανδρέου, άρχισε να ακούγεται στις προεκλογικές συγκεντρώσεις του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Μάλιστα λέγεται πως λόγω της αγάπης που είχε ο Παπανδρέου για το τραγούδι αυτό,  λίγο μετά την έκδοσή του επέλεξε τον ήλιο ως σήμα του υπό σύσταση τότε κόμματος, λίγο πριν το Σεπτέμβρη του 1974. Ο ήλιος του τραγουδιού άλλαξε χρώμα και έγινε πράσινος. Κι από τότε έμεινε στα χείλη λιγότερων.

Στην ίδια συνέντευξη στην ερώτηση “Και βέβαια το «Καλημέρα Ήλιε» – αν και, γενικότερα, είναι ένα από τα δημοφιλέστερα ελληνικά τραγούδια - έγινε ο ύμνος του ΠΑΣΟΚ!”, ο Κώστας Σμοκοβίτης απαντά: “Κι όχι μόνο! Στις αρχές, όλοι το έπαιζαν το κομμάτι 20 φορές τη μέρα! Ακουγόταν από όλα τα κομματικά γραφεία, του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ, της ΕΔΑ, αλλά και της ΝΔ! ‘Ηταν το αισιόδοξο τραγούδι. Τελικά, βέβαια, έμεινε στο ΠΑΣΟΚ, γιατί “κούμπωσε” και με τον “ήλιο”, που ήταν το έμβλημά του. Το δίσκο “Καλημέρα ήλιε”, όπως σου είπα τον γράψαμε το 1973, το ΠΑΣΟΚ, όπως είναι γνωστό, ιδρύθηκε το 1974. Όταν, βέβαια, κυκλοφόρησε ο δίσκος, ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ήταν στην Ελλάδα, ήταν στο εξωτερικό. Απ’ ότι όμως γνωρίζω, ήταν αισιόδοξο άτομο κι αγαπούσε τον ήλιο, το φως και τη θάλασσα. Τώρα ή είχε επιλέξει ως έμβλημα τον ήλιο και το τραγούδι ταίριαξε ως ύμνος του ΠΑΣΟΚ αφού αναφερόταν στον ήλιο ή, πιθανόν, το τραγούδι να του έδωσε την ιδέα για τον ήλιο ως έμβλημα του κόμματος. Αλλά γι’ αυτά, θα μπορούσαν να πουν περισσότερα, οι, τότε, στενοί του συνεργάτες, ο Αντώνης Λιβάνης κι ο Κίμωνας Κουλούρης.”

Τελευταία φορά θυμάμαι τον εαυτό μου να το ακούει στα τηλεοπτικά πλάνα από την τελευταία προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑ.ΣΟ.Κ., λίγο πριν την κάλπη του 2009. Ήταν τότε που και λεφτά υπήρχαν και θα τα βρίσκαμε από εκεί που τα χάρισαν οι προηγούμενοι. Και αναρωτιέμαι. Πόσο διαφορετική απόκριση άραγε θα είχε σήμερα αυτό το πανέμορφο τραγούδι αν δεν είχε προηγηθεί η ταύτισή του με το συγκεκριμένο πολιτικό φορέα; Από πόσα παράθυρα αυτοκινήτων θα ακουγόταν στη διαπασών; Από πόσα μεγάφωνα θα ακουγόταν στις πλατείες; Σε πόσους τοίχους θα ήταν γραμμένοι οι στίχοι του; Σε πόσες άκρες χειλιών “Αγανακτισμένων” θα βρισκόταν; Πόσο μάλλον όταν το σοσιαλιστικό ΠΑ.ΣΟ.Κ., για το οποίο μιλάμε, εκλεγμένο προ διετίας ως κυβέρνηση της χώρας σήμερα έχει απωλέσει την ταυτότητά του, έχει χάσει κάθε επαφή με τους πολίτες αυτής της χώρας πλην των κομματικοδίαιτων και έχει παραδοθεί άνεϋ όρων στα ξένα κέντρα διαχείρισης της παγκόσμιας οικονομίας και του παγκόσμιου χάρτη γενικότερα. Γιατί τα μηνύματα που κρύβουν οι στίχοι του είναι πολλά και δεν αφήνουν κανέναν αδιάφορο. Κι δεν είναι απλά οι στίχοι επίκαιροι. Δυστυχώς, η καταρράκωση όλων αυτών που περιγράφουν τροφοδοτεί και την επικαιρότητα τους. Γιατί ελάχιστα από αυτά τα συναισθήματα, ελάχιστες τέτοιες εικόνες έχουν μείνει να περιγράφουν την Ελλάδα του σήμερα.
Επιτρέψτε μου μία παρένθεση. Βρέθηκα χθες σε ένα σούπερ μάρκετ για τα καθημερινά ψώνια και κάποια στιγμή πήρα κάτι από ένα ψηλό ράφι. Δίπλα μου μία ηλικιωμένη κυρία προσπαθούσε να φτάσει το ίδιο πακέτο, χωρίς επιτυχία. “Πόσα θέλετε;” της λέω. “Δύο, κορίτσι μου”, μου απαντάει. Τα παίρνω και της τα δίνω. Αφού με ευχαρίστησε τόσες φορές, που μόνο αν είχα δώσει αίμα, για παράδειγμα, για κάποιο δικό της άνθρωπο θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν, απομακρύνθηκε μονολογώντας: “υπάρχουν άνθρωποι”. Πικράθηκα. Τόσο πια ξεπέσαμε, σκέφτηκα; Τόσο που να θεωρείται ύψιστη ανθρωπιά να κατεβάσεις δυο ρολά υγείας από ένα ράφι ενός σουπερμάρκετ; Τόσο πια;
Αλλά πως να τραγουδήσει η πλατεία το “Καλημέρα ήλιε” μπροστά από το ελληνικό κοινοβούλιο, όταν ξέρει πως αυτοί που το έχουν εδώ και χρόνια οικειοποιηθεί, αλλά και οι άλλοι, οι γαλάζιοι, οι μπλε και όσοι δεν πρόλαβαν, στραγγίζουν κάθε στάλα ελληνικής αξιοπρέπειας; Πως, όταν το τραγούδι ταυτίστηκε άθελά του με μία ένα κόμμα εξουσίας, έστω κι αν γράφτηκε για να την εκφράσει την ελπίδα; Μιας εξουσίας στο σύνολό της τόσο άχρωμης όσα και τα χρώματα που κουβαλάει και που αδυνατεί πλέον να κρύψει τη φαυλότητά της ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι.  Είναι βέβαιο πως σε αυτή την περίπτωση, η πολιτική δίχασε τη μουσική. Είναι βέβαιο πως στέρησε από ένα τραγούδι μέρος του πεπρωμένου του. Χωρίς αμφιβολία το "Καλημέρα ήλιε" κάηκε στο βωμό των μπαλκονιών.

Το “Καλημέρα ήλιε” είναι πια ένα λογοκριμένο τραγούδι. Όχι από τη χούντα της 21ης Απριλίου, ούτε από καμμία άλλη αρχή ή εξουσία. Λογοκρίθηκε από την ακούσια συγκατοίκησή του με την πολιτική που το γούσταρε, το 'βαλε κάποτε μαξιλάρι στην καρέκλα και βολεύτηκε άνετα στην απαλή υφή των συνθημάτων. Λογοκρίνεται κι από την αδυναμία μεγάλου μέρους των σύγχρονων Ελλήνων να απαγκιστρωθούν από τα κόμματα κι από τις νομές της εξουσίας που τους τροφοδότησαν με κούφια λόγια και δανεικά για ξόδεμα. Λογοκρίνεται κι από τα εμφύλια γονίδια που έχουμε στο πετσί μας. Λογοκρίνεται κι από τη μομφή της πίστης σε κάτι διαφορετικό, που δε γράφει πάνω ευρώ ή δολλάριο. Λογοκρίνεται  ακόμη γιατί κανείς δε θυμάται την οργή της προηγούμενης μέρας, για να την κάνει δημιουργική πάλη την επόμενη. Λογοκρίνεται  από πολλά πράγματα και καταστάσεις. Ωστόσο, σε αυτή την Ελλάδα, του σήμερα, έχω την αίσθηση πως και το ίδιο το τραγούδι θα επιθυμούσε να αυτολογοκριθεί.

Το “Καλημέρα ήλιε” έχει λοιπόν τη δική του ιστορία και το δικό του δρόμο, αν θέλετε. Κι αν δεν τολμάμε να το τραγουδήσουμε φωναχτά στο δρόμο, ας το έχουμε στην καρδιά μας, ή στην άκρη των χειλιών μας ή έστω στο iPod ή στο MP3 Player, μιας και όλα τα παραπάνω διαθέτουν και repeat.  Κι αν η συνθηματολογία από μόνη της δεν αρκεί και το γνωρίζουμε καλά, δυο στίχοι και δυο λόγια ελπίδας είναι ικανά να ξυπνήσουν συνειδήσεις και κοιμισμένες καρδιές.
Κλείνω, αφού πριν παρεμβάλλω ένα απόσπασμα του Νίκου Καζαντζάκη, με τον τίτλο του τραγουδιού, όπως ξεκίνησα. Γιατί η Ελλάδα που ξέρουμε πρέπει να πεθάνει. Γιατί είναι ο μόνος τρόπος να αναστηθεί αυτή που ονειρευόμαστε. Γιατί αυτό θέλουμε κατά βάθος και αυτό πρέπει να γίνει. Και ποια είναι η πιο αψηλή εντολή; Ν’ αρνηθείς όλες τις παρηγοριές-θεούς, πατρίδες, ηθικές, αλήθειες - ν’ απομείνεις μόνος και ν’ αρχίσεις να πλάθεις εσύ, με μοναχά τη δύναμή σου, έναν κόσμο που να μην ντροπιάζει την καρδιά σου. Ποια ‘ναι η πιο αντρίκια χαρά; Ν’ αναλαβαίνεις την πάσα ευθύνη. Καληνύχτα Ελλάδα. Καλημέρα Ήλιε.

 

Καλημέρα Ήλιε
Μουσική, στίχοι: Μάνος Λοΐζος
Πρώτη εκτέλεση: Κώστας Σμοκοβίτης, Αλέκα Αλιμπέρτη, χορωδία, από το δίσκο: Καλημέρα ήλιε, ΜΙΝΟΣ 1974
Άλλη εκτέλεση: Ζωντανή ηχογράφηση της ιστορικής συναυλίας - αφιέρωμα στον Λοίζο στο ΟΑΚΑ, ΜΙΝΟΣ, 1985,
από όλους τους συμμετέχοντες μεγάλους τραγουδιστές - πρώτους εκτελεστές του έργου του:
Καλατζή, Νταλάρα, Αλεξίου, Παπακωνσταντίνου, Γαλάνη

 

Θα το μεθύσουμε τον ήλιο / θα τον τρελάνουμε το φίλο σίγουρα ναι
με το νταούλι και με το ζουρνά / καλημέρα ήλιε καλημέρα

Γελά ο ήλιος κι αμολιέται στα στενά
χορεύει πάνω στο νταούλι κι αρχινά
το κόκκινο για τη ροδιά
το πράσινο για τα παιδιά
για της Μυρσίνης την ποδιά μια Παναγιά

Θα το μεθύσουμε τον ήλιο / θα τον τρελάνουμε το φίλο σίγουρα ναι
με το νταούλι και με το ζουρνά / καλημέρα ήλιε καλημέρα

Θα το μεθύσουμε τον ήλιο / θα τον κρατήσουμε τον ήλιο σίγουρα ναι
πάνω στις στέγες μέσα στις καρδιές / καλημέρα ήλιε καλημέρα
 
 
Ένα τραγούδι, μια σκέψη, μια ιστορία. Πολλές φορές αναρωτιόμαστε, ποια είναι η ιστορία ενός τραγουδιού; Πως γεννήθηκε; Αυτό θα προσπαθήσουμε να κάνουμε απ’ αυτήν εδώ την ενότητα στον «ΟΡΦΕΑ», θα δώσουμε το λόγο στους δημιουργούς να μας πουν τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τα τραγούδια τους. Αλλά, παράλληλα, θα καταγράψουμε καθημερινές ανθρώπινες προσωπικές ιστορίες και περιστατικά που ταυτίστηκαν ή στιγματίστηκαν από ένα τραγούδι, ώστε να αναδειχτεί πόσο το τραγούδι είναι συνυφασμένο με την ίδια τη ζωή μας! Στο δεύτερο αυτό σκέλος, μπορείτε να συμμετάσχετε κι εσείς και να μας στείλετε, επώνυμα, τις δικές σας ιστορίες που είναι δεμένες με αγαπημένα σας τραγούδια. Τις περιμένουμε στο e- mail : This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it .  
 
 
 
Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Η αίσθηση του ανεκπλήρωτου όταν είχαμε πετύχει, φιλοδοξίες, τύψεις, γενναιότητες, που σαν μεγεθυντικοί φακοί μεγάλωναν ως το άπειρο τον ελάχιστο εαυτό μας και δεν είδαμε τίποτα απ’ τον απέραντο κόσμο.
Τάσος Λειβαδίτης

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

23/10/1925 Γεννήθηκε στην Ξάνθη ο συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις
24/10/2010 Έφυγε από τη ζωή ανήμερα των γενεθλίων της η τραγουδίστρια του Νέου Κύματος Καίτη Χωματά