99 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
24.04.2018
Ορφέας | Main Feed

Μουσική αρχειοθήκη

Τάσος Π. Καραντής

Κι οι τρεις τους αποτελούν τρία κορυφαία ονόματα του τραγουδιού μας. Ο Μίκης, βέβαια, αποτελεί μια παγκόσμια προσωπικότητα της μουσικής, που τιμά την Ελλάδα και τον πολιτισμό της σ’ όλον τον κόσμο, Αλλά, κι οι άλλοι δυο – πέρα από του ότι είναι σήμερα οι δυο μεγαλύτερες, εν ζωή, αντρικές φωνές του τραγουδιού μας – είναι δυο σπουδαίοι ερμηνευτές που ευτύχησαν, να συνεργαστούν με τους μεγαλύτερους συνθέτες και στιχουργούς μας, και να πουν, οι δυο τους, τα μισά, και παραπάνω, σπουδαία τραγούδια, του ελληνικού τραγουδιού, του τελευταίου μισού αιώνα. Και, φυσικά, είναι οι δυο τραγουδιστές που οι δίσκοι τους έχουν μπει στα περισσότερα σπίτια Ελλήνων σ’ όλη την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού!
Ανήκω σ’ αυτούς τους μουσικογράφους, που ξεχωρίζουν τον άνθρωπο, με τα όποια ελαττώματά του (ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω), από τον καλλιτέχνη, καθώς και μια καλή φωνή από το, πιθανόν, κακό ρεπερτόριό της. Γιατί, αυτό θεωρώ πως είναι ορθό μουσικά. Εξάλλου, πάντα, οι συνεντεύξεις μου, επικεντρώνονται, κατά 80% - 90% στα μουσικά.
Η αλήθεια όμως είναι, πως σε καλλιτέχνες με τέτοια δημοφιλία κι αναγνωρισιμότητα (νομίζω, ότι μετά τον εκάστοτε πρωθυπουργό, αυτοί οι τρεις ανήκουν στα ονόματα που τα ξέρουν όλοι οι Έλληνες), ενδιαφέρουν τον κόσμο – ανάλογα με το ήθος και την παιδεία του καθενός – από τις κοινωνικοπολιτικές και μεταφυσικές θέσεις κι απόψεις τους, ως τα ερωτικά τους, τα οικογενειακά τους και τα της ιδιωτικής τους ζωής. Ανθρώπινο το κουτσομπολιό και κατανοητό, αλλά – παν μέτρον άριστον - να σταματά μέχρι εκεί, που δεν θίγεται η ελευθερία του άλλου να έχει την προσωπική του ζωή.
Η ζωοφιλία είναι ένα σημαντικό θέμα στην Ελλάδα, αφού, κι εκεί, είμαστε, δυστυχώς, πίσω, κι ως ατομική στάση και πληροφόρηση, αλλά κι ως κρατική μέριμνα. Θα μπορούσε να πει κάποιος, πως, σε μια εποχή που πτωχεύει η Ελλάδα, με τα ζώα θα ασχολούμαστε;! Αλλά δεν είναι έτσι! Ο αγώνας για μια καλύτερη ζωή, με ποιότητα, στην πατρίδα μας, είναι, στον πυρήνα του, ανθρωπιστικός, άρα δεν μπορεί να αφήσει έξω τα οικολογικά και ζωοφιλικά θέματα.
Εν πάση περιπτώσει, οι τρεις συνεντεύξεις που ακολουθούν, είναι παρμένες πριν από σχεδόν μια 25ετία και πρωτοδημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Ζωή και ζώα», που κυκλοφορούσε στα τέλη των ‘80ς. Είναι, κυριολεκτικά, μοναδικές, και για τους τρεις τους, όπου παρουσιάζεται μια ευαίσθητη ανθρώπινη πλευρά τους, πραγματικά αληθινή, αφού φαίνεται, από τις απαντήσεις τους, που ταιριάζουν απόλυτα στο ύφος και το χαρακτήρα του καθενός τους. Ο Θεοδωράκης, όπως πάντα, χειμαρρώδης με έναν αφηγηματικό λόγο που σε καθηλώνει, ο Πάριος ευαίσθητος και συγκινητικός, ενώ ο Νταλάρας πιο τυπικός, αλλά και πιο ουσιαστικός με συγκεκριμένες προτάσεις. Νομίζω ότι κι οι τρεις συνεντεύξεις αλληλοσυμπληρώνουν η μια την άλλη.
Εμείς, τις αναδημοσιεύουμε – στα πλαίσια της ενότητας του περιοδικού μας «Μουσική Αρχειοθήκη» - ως ντοκουμέντα, μια και πρόκειται για διαφορετικές και μοναδικές συνεντεύξεις τριών μεγάλων καλλιτεχνών μας. Παρότι όμως έχουν περάσει σχεδόν 25 χρόνια από τότε, είναι ακόμα επίκαιρες και μπορούν να προβληματίσουν και να ευαισθητοποιήσουν τον αναγνώστη, αφού ελάχιστα έχουν αλλάξει από τότε μέχρι σήμερα, όσον αφορά τα προβλήματα που θίγονται παραπάνω. Ας ελπίσουμε να βρουν – σήμερα – πιο ευήκοα ώτα.
Πέρα από δημοσιογράφος όμως, είμαι – πρωτίστως – ακροατής, αλλά και φιλόζωος,  και δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να καταθέσω – αγνά και ρομαντικά, χωρίς άλλη ανάμιξη – μια πρόταση, για μια κοινή συναυλία(με τα έσοδα να πηγαίνουν στην «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΦΙΛΟΖΩΪΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ή και στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΖΩΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ») των τριών τους (πριν ο αδυσώπητος χρόνος την “απαγορεύσει” … ), όπου Πάριος και Νταλάρας, μαζί, θα τραγουδήσουν Θεοδωράκη, ο πρώτος π.χ. τα ερωτικά του κι ο δεύτερος τα λαϊκά και πολιτικά του τραγούδια. Θα ήταν το γεγονός των τελευταίων ετών! Τι λέτε; Μερικά όνειρα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα;
 
 

Μίκης Θεοδωράκης

«Μαντουβάλα αγάπη γλυκιά μου...»

Συνέντευξη στη Λυδία Αραβαντινού, περιοδικό «Ζωή και ζώα, τεύχος 13, Μάιος 1988, σελ. 14- 18»

Ήμουνα στην εξορία κι ανάμεσα σ’ όλα τα άλλα που με τυραννούσαν ήταν κι η νοσταλγία για τη Μαντουβάλα, τη σκύλα μου.
Δημιούργησα την πρώτη αντιστασιακή μου οργάνωση όταν ήμουν μικρός.
Αποφασίσαμε με τους φίλους μου να κάνουμε μία ομάδα και να εμποδίζουμε τα παιδιά της γειτονιάς να βασανίζουν τα ζώα.

Οι λαοί της Ευρώπης έχουν ξεσηκωθεί ενάντια στην επιστημονική βία, η οποία ασκείται πάνω στα ζώα, στα εργαστήρια πειραμάτων.
Καιρός είναι να αντιδράσουμε κι εμείς ενάντια στη λαϊκή βία που έχει για στόχο της τα ζώα ... είναι τόσο όμορφα, ειλικρινή και εντελώς ανυπεράσπιστα μπροστά στην ανθρώπινη σκληρότητα ...


Χιλιάδες σελίδες έχουν γραφτεί για το μουσικό και τον πολιτικό Μίκη Θεοδωράκη. Δε χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτε εμείς. Ποτέ όμως δε γράφτηκε τίποτε για το φιλόζωο Μίκη Θεοδωράκη. Τον άνθρωπο ο οποίος λατρεύει τα ζώα, που έχει στο σπίτι του, στο Βραχάτι, σκύλους, γάτες, κότες, πάπιες, χήνες, κύκνους και που προστατεύει τις φωλιές των αηδονιών στα χαμηλά κλαδιά των δέντρων. Βέβαια όλα αυτά θα μπορούσε κανείς να τα μαντέψει. 'Ένας μεγάλος καλλιτέχνης, σαν κι αυτόν, δε θα μπορούσε παρά να σέβεται και να αγαπά τα ζώα. Όμως είναι διαφορετικά όταν τ' ακούς από τον ίδιο. Σε μια εποχή που ο Μίκης Θεοδωράκης βρίσκεται στο κέντρο της επικαιρότητας κι όλος ο τύπος ασχολείται μαζί του, εκείνος βρήκε το χρόνο να μας δεχτεί και να συζητήσει μαζί μας. Τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του, στο Βραχάτι. Μας μίλησε με πολλή αγάπη και ... χιούμορ για τις «δυναστείες» των σκύλων που έζησαν κοντά του, για τα διάφορα άλλα ζώα που είχε κατά καιρούς και μας ξενάγησε σε κάθε γωνιά του μεγάλου του κήπου. Περπατήσαμε ανάμεσα στα δεντρολίβανα, τα λουλούδια και τις ψηλές φοινικιές, ενώ η Εκάβη, η σκύλα του, μας ακολουθούσε χοροπηδώντας γύρω από το αφεντικό της. Ο Μήτσος, το άλλο σκυλί, ήταν στο επάνω κτήμα, μαζί με το Στέλιο, το φύλακα, που τα αγαπάει πολύ και τα φροντίζει όταν ο Μίκης Θεοδωράκης φεύγει από το Βραχάτι. Είδαμε τους κύκνους και τις πάπιες που κολυμπούσαν ήρεμα στη μικρή λιμνούλα κι επισκεφθήκαμε τον τάφο της Μαντουβάλας, της πρώτης σκύλας που έζησε εκεί μαζί με το Μίκη και σημάδεψε τη ζωή του με την αφοσίωση και την αγάπη που του πρόσφερε.

Το Εσ. και το Εξ.
Αναφέρεστε στη Μαντουβάλα με μια ιδιαίτερη συγκίνηση. Γιατί;
Μίκης Θεοδωράκης: Η Μαντουβάλα ήταν το πρώτο σκυλί που έζησε εδώ. Ήταν ένας Γκέκας που μου τον έφερε ένας χτίστης από τα Τρίκαλα, όταν ακόμα φτιάχναμε το σπίτι. Ωραίο σκυλί, πανέξυπνο, με μεγάλα αυτιά. Η Μαντουβάλα δέθηκε πολύ μαζί μου κι ήταν φανερό ότι από όλα τα μέλη της οικογένειάς μου εμένα μ' αγαπούσε περισσότερο. Μπορώ δε να πω ότι κατά κάποιον τρόπο έβλεπε τη Μυρτώ, τη γυναίκα μου, ανταγωνιστικά. Όταν η Μυρτώ ήταν μέσα στο σπίτι, η Μαντουβάλα δεν έμπαινε ποτέ. Όταν ένιωθε πως ήμουν μόνος, ερχόταν και καθόταν κοντά μου μέχρι την επιστροφή της Μυρτώς, οπότε και πάλι έβγαινε έξω διακριτικά, χωρίς να διεκδικεί τίποτε, αναγνωρίζοντάς την ως κυρία του σπιτιού. 'Ήταν σα να λέμε - σε σχέση με μένα και τη γυναίκα μου - κάτι σαν το Εσ. και το Εξ ... Στα χρόνια της Δικτατορίας εγώ ήμουν εδώ και περίμενα από στιγμή σε στιγμή ότι θα έρθουν να με πιάσουν. Είχα προετοιμάσει τους δικούς μου κι είχα μιλήσει στο Γιώργο, το γιο μου, που ήταν τότε 9 χρονών, λέγοντάς του: «Θα 'ρθει η αστυνομία να με πάρει, Θα με πάνε κάπου, αλλά θα ξαναγυρίσω. Μην ανησυχείς... Εσύ είσαι άντρας και με τη Μαντουβάλα μαζί θα προσέχετε τις γυναίκες...». Πίστευα ότι όλοι ήταν προετοιμασμένοι να δεχτούν την «αναχώρησή» μου, αλλά την ώρα που ήρθε η αστυνομία έγιναν πράγματα απρόβλεπτα. Ο μεν Γιώργος έβαλε τα κλάματα φωνάζοντας «μπαμπάκα», η δε Μαντουβάλα αγρίεψε κι άρχισε να γαβγίζει δείχνοντας τα δόντια της στους αστυνομικούς. 'Έξω από το σπίτι περίμενε το αστυνομικό αυτοκίνητο. Δεν ξέρω πώς η Μαντουβάλα κατάλαβε ότι εκεί επρόκειτο να μπω εγώ. Γεγονός είναι ότι πήδησε μέσα, κάθισε στο πίσω κάθισμα κι αρνιόταν να βγει έξω. Την έβγαλα με το ζόρι ενώ ούρλιαζε. Μπήκα στο αυτοκίνητο και έφυγα με τους αστυνομικούς. Το αυτοκίνητο έφτασε στη δημοσιά κι η Μαντουβάλα εξακολουθούσε να τρέχει πίσω μας. Ανησύχησα μην τυχόν την πατήσει κανένα αυτοκίνητο και τους είπα να πατήσουν γκάζι. 'Όταν πια φτάσαμε στο άλλο χωριό σταμάτησε το τρέξιμο εξαντλημένη και γύρισε στο σπίτι. Αρνήθηκε να φάει και κάθισε σε μια γωνιά μελαγχολική περιμένοντάς με. Με πολύ κόπο και χάδια τα παιδιά μου κατάφεραν κάπως να την παρηγορήσουν.

Νοσταλγία
Μ.Θ.: Ήταν η εποχή που με πήγαιναν από το ένα μέρος στο άλλο. Ωρωπός κλπ. και μετά Παρίσι. Ε, λοιπόν, θα το πιστέψεις; Ήταν οι Έλληνες κι η Ελλάδα που βασάνιζαν τη σκέψη μου. Ήταν οι δικοί μου άνθρωποι. Ήταν η Δικτατορία. Ήταν όλα αυτά. Όμως μέσα σ' όλα τη σκέψη μου τη βασάνιζε κι η έλλειψη της Μαντουβάλας, της μεγάλης μου αγάπης. Μόλις γύρισα έτρεξα κοντά της. Την είχε πάρει στο σπίτι του, στην Κινέττα, ο Νότης Περγιάλης που είχε κι άλλα σκυλιά. Μια μέρα, δεν ξέρω πώς έγινε, η Μαντουβάλα βρήκε την πόρτα ανοιχτή, βγήκε και τη χτύπησε ένα αυτοκίνητο. Την πήγα σε μια κλινική, όπου τη θεράπευσαν, αλλά είχε κάνει όγκο κι έπρεπε να χειρουργηθεί. Ήταν πια μεγάλη, 11 χρονών περίπου, αλλά η εγχείρηση πέτυχε κι έγινε καλά. Σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας της εγώ πήγαινα κάθε μέρα και την έβλεπα.
'Όταν την πήρα πια μαζί μου θεραπευμένη, η Μαντουβάλα ήταν ευτυχής. Εκείνη την εποχή «υιοθέτησε» κι ένα κουταβάκι. Ξέρεις, η Μαντουβάλα δεν μπορούσε να γεννήσει. Η κόρη μου, λοιπόν, είχε βρει κάπου ένα μικρό σκυλάκι και το 'φερε στο σπίτι για να το φροντίσουμε. Ήταν κάτι το καταπληκτικό να 'βλεπε κανείς τη Μαντουβάλα με πόση αγάπη το δέχτηκε και το νοιαζόταν. Τα χρόνια όμως περνούσαν κι η Μαντουβάλα γέρασε πολύ. Δεν μπορούσε να σηκωθεί καθόλου κι εμείς την ταΐζαμε και την καθαρίζαμε. Μια μέρα που έπρεπε να φύγω για την Αθήνα πλησίασα στη μουριά, κάτω από την οποία ήταν ξαπλωμένη, για να τη χαιρετήσω. Με κοίταξε παράξενα κι αισθάνθηκα ένα προαίσθημα πως δε θα την ξαναδώ. Πραγματικά, όπως μου είπαν αργότερα τα παιδιά μου, μόλις έφυγα, σηκώθηκε - ενώ είχε μέρες να σηκωθεί - γάβγισε δυνατά και πέθανε. Της φτιάξαμε τάφο, εδώ, στον κήπο και βάλαμε μια πέτρα πάνω...

Λούπος και Λαδάς
Η Μαντουβάλα ήταν το μοναδικό σκυλί τότε στο σπίτι;
Μ.Θ.: Όχι. Μαζί ήταν κι ο σύντροφος της ζωής της, ο Λούπος, ένα λυκόσκυλο που μου χάρισε ο Σταύρος Ξαρχάκος. Ήταν πολύ αγαπημένο και ταιριαστό ζευγάρι, αλλά εμένα ο Λούπος με ζήλευε πολύ όταν έβλεπε τη Μαντουβάλα να με πλησιάζει, παρά το ότι κι εκείνος μου ήταν απόλυτα αφοσιωμένος. Κάποτε μάλιστα είχε ορμήσει κι εναντίον του Λαδά. Είχε έρθει εδώ με κάμποσους αστυνομικούς κι από όλους τους άλλους εκείνον επεσήμανε. Κάθισε απέναντί του και τον παρατηρούσε. Ξαφνικά, χωρίς καμιά αφορμή, όρμησε πάνω του. Οι αστυνομικοί πήγαν να τον χτυπήσουν, αλλά πρόλαβα την τελευταία στιγμή και τον απομάκρυνα. Ο Λούπος λάτρευε τη θάλασσα. Όταν ξανοιγόμουν με τη βάρκα, εκείνος μ' ακολουθούσε κολυμπώντας. Το αγαπημένο του παιχνίδι ήταν να πετώ αντικείμενα στη θάλασσα κι εκείνος να μπαίνει μέσα στο νερό και να μου τα φέρνει πίσω. Κολυμπούσε τόσες πολλές ώρες, που είχα αρχίσει να αναρωτιέμαι αν είναι σκυλί ή ψάρι... Το τέλος του ήταν άσχημο. 'Έπεσε σ' ένα λάκκο με νερό και σκοτώθηκε».
 
Ο Γερμανός και τα λυκόσκυλα
Πώς καλύψατε το κενά που σας άφησε ο θάνατος των δύο αγαπημένων σας αυτών ζώων;
Μ.Θ.: Αμέσως πήρα ένα ζευγάρι λυκόσκυλα από τον Κορέα. 'Ήδη όμως στο σπίτι υπήρχε ο Μάννιξ, ένα μεγάλο κόκκινο σέτερ. Το είχαν φέρει στο Στέλιο και το άφησαν για μένα - εγώ βρισκόμουν στη φυλακή τότε - κάτι Γερμανίδες τουρίστριες που με ήξεραν και αγαπούσαν τη μουσική μου. Ο Στέλιος, που έβλεπε πολύ τηλεόραση, τον ονόμασε Μάννιξ. Ήταν άγριο σκυλί στην αρχή, αλλά με τα χάδια τα δικά μας γρήγορα ημέρεψε. Ήταν πανέξυπνος και πολύ δυνατός. Ενοχλούσε όμως, φαίνεται, ένα βουλευτή που έμενε εδώ κοντά και τα είχε καλά με την αστυνομία - κι ιδιαίτερα όταν δάγκωσε το ντόμπερμάν του στο πόδι. Μεσολάβησε λοιπόν εκείνος ο κύριος κι οι αστυνομικοί έριξαν φόλες στην παραλία. Ο Μάννιξ, πονηρός, τις μύρισε και τις προσπέρασε χωρίς να τις αγγίξει. Δεν έγινε το ίδιο όμως με τα λυκόσκυλα, που τις έφαγαν και πέθαναν με φοβερούς σπασμούς χωρίς να προλάβω να κάνω τίποτε για να τα σώσω. Τα θάψαμε δίπλα στη Μαντουβάλα.
 
Κι ο Μάννιξ έμεινε μόνος του;
Μ.Θ.: Όχι για πολύ, γιατί μεταξύ ήρθαν ο Μήτσος κι η Σαλώμη και δημιουργήθηκε ένα περίεργο τρίγωνο μ' αυτά τα σκυλιά που ήταν εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες.
 
Τι εννοείτε ακριβώς;
Μ.Θ.: Να, ο Μάννιξ ήταν ο μεγάλος εραστής της περιοχής! Είχε δύο χαρακτηριστικές συνήθειες: Πρώτον ήταν καφενόβιος. Το 'σκαζε από το σπίτι — μπορούσε να πηδήσει - και 2 μέτρα τοίχο — και πήγαινε και άραζε στα καφενεία του χωριού. Καθόταν με τις διάφορες παρέες, παρακολουθούσε τις συζητήσεις κι οι άνθρωποι τον τάιζαν. Δεύτερον είχε ερωμένες σε απόσταση τριών - τεσσάρων χιλιομέτρων από το σπίτι. Το αποτέλεσμα ήταν σε 3 χρόνια όλα τα σκυλιά της περιοχής να είναι ... κόκκινα!
 
Ο διανοούμενος της Αριστεράς
Ο Μήτσος;
Μ.Θ.: Ο Μήτσος, το λυκόσκυλο, είχε υποστεί δύο φοβερά σοκ όταν ήταν ακόμα πολύ μικρός. Το πρώτο ήταν που παρακολούθησε πρόβες δικές μου στο Λυκαβηττό και το δεύτερο όταν βρέθηκε στο Μπρόντγουέι, σε μια σύσκεψη της ... ΕΔΑ. Εκεί ο Μήτσος άκουσε τους διαπληκτισμούς και τις φασαρίες κι έμεινε ... αγαθός! Εγώ του 'λεγα: «Μήτσο, κατάλαβε ποιος είσαι! Είσαι λυκόσκυλο!» Τίποτε εκείνος. Παρέμεινε κουλτουριάρης, με όλα τα κουσούρια του μεγάλου διανοούμενου της Αριστεράς! Αυτή η συνεδρίαση στάθηκε μοιραία για το Μήτσο. Έπαθε το σύνδρομο της ΕΔΑ, δεν μπόρεσε ποτέ να το αποβάλει και παρέμεινε ένα αγαθιάρικο, παροπλισμένο λυκόσκυλο, το οποίο δεν ξέρει ούτε κι αυτό τι κάνει. Τη Σαλώμη μου την έφεραν στα γενέθλιά μου, 29 Ιουλίου, φίλοι από το Ισραήλ. (Έχω κι εκεί φίλους, όχι γεράκια, μόνο περιστερές). Ήταν ένα κόλεϊ που συνδύαζε όλες τις αρετές και τις κακίες του εβραϊκού λαού. Ο Μήτσος μόλις την είδε την ερωτεύτηκε τρελά. Δε σκέφθηκε τίποτε. Ούτε πολιτικές διαμάχες, ούτε καβγάδες. Τα είχε όλα παραμερίσει. Ήθελε τη Σαλώμη του μόνο και τίποτε άλλο. Το πρόβλημα όμως ήταν με το Μάννιξ, ο οποίος δεν επέτρεπε στο Μήτσο να έχει ερωτικές σχέσεις με τη Σαλώμη, κι εκείνος ο φουκαράς, με τα διάφορα κόμπλεξ που είχε, δεν τολμούσε να το βάλει μαζί του.
 
Δυναμική επέμβαση
Και τελικά ο έρωτάς τους έμεινε πλατωνικός;
Μ.Θ.: Όχι. Ο Στέλιος κι εγώ αποφασίσαμε να επέμβουμε. Δέσαμε το Μάννιξ σ' ένα πεύκο, για να μείνει ελεύθερος ο Μήτσος και να ... δράσει. Αυτός όμως είχε φοβερό τρακ και πέρασαν πολλές ώρες μέχρι να υπερνικήσει τη δειλία του — μπροστά στο θηλυκό που τον περίμενε — και να υπερισχύσει μέσα του η φωνή της φύσης που τον καλούσε προς τη Σαλώμη. 'Έκανε έρωτα μαζί της κι έπεσε ... λιπόθυμος! Αυτό ήταν. Από τότε έγιναν ένα καταπληκτικό ζευγάρι — ήταν κουλτουριάρα κι η Σαλώμη — και γέμισαν την περιοχή κουταβάκια — διασταύρωση κόλεϊ και λυκόσκυλου. Εκείνη δε, παρασυρμένη από τον παράφορο έρωτά της προς το σύζυγό της, δεν ήταν καθόλου καλή μητέρα. Γεννούσε εδώ κι εκεί, 10 κουταβάκια κάθε φορά, και τα εγκατέλειπε. Με το ζόρι τη βάζαμε να τα θηλάζει. Το μεγάλωμα των μικρών το αναλάμβανε στην ουσία η Μαργαρίτα, η κόρη μου. (Ίσως αυτός είναι ο λόγος που θέλει τώρα κι εκείνη να κάνει 10 παιδιά!). Ο Μάννιξ τελικά βρήκε παρηγοριά στις διάφορες φιλενάδες του κι αυτό τον οδήγησε και στο θάνατο. Το είχε σκάσει ένα βράδυ, πηγαίνοντας προς τα βόρεια, προφανώς για να συναντήσει καμιά από εκείνες και τον χτύπησε το τρένο. Κι η Σαλώμη είχε άσχημο τέλος. Την έφαγαν, στην κυριολεξία, τα τσιμπούρια. Είναι ορισμένες μέρες το χρόνο που πλημμυρίζει ο τόπος από αυτά. Δεν τα σταματάνε ούτε το αντιπαρασιτικό περιλαίμιο ούτε τα διάφορα σπρέι. 'Ένα βράδυ είδαμε τη Σαλώμη άρρωστη. Φέραμε τον κτηνίατρο, ο οποίος διαπίστωσε ότι κάτω από το πυκνό τρίχωμά της υπήρχαν άπειρα τσιμπούρια που της είχαν πιει όλο το αίμα. Ο μόνος τρόπος για να σωθεί, μέχρι να της κάνουμε μετάγγιση, ήταν να βρεθεί τουλάχιστον πλάσμα. Τηλεφώνησα στο νοσοκομείο στην Κόρινθο και ζήτησα πλάσμα, χωρίς να τολμήσω να πω, βέβαια, ότι το θέλω για σκύλο.
Έπεσα όμως σε κάποιον ο οποίος δε με χώνευε και μου απάντησε: «Μάλιστα κύριε, θα σας δώσουμε. Φέρτε τον ασθενή εδώ». «Είναι αδύνατο», του λέω, «να μετακινηθεί ο άρρωστος». Εκείνος όμως παρέμενε ανένδοτος κι η Σαλώμη το πρωί ξεψύχησε. Ο Μήτσος έμεινε μόνος. Χήρος κι απαρηγόρητος.
 
Ζητείται... Έκτορας
Μ.Θ.: Πέρυσι στην Επίδαυρο είδα ένα σκυλί εγκαταλειμμένο. Το τάισα κι έπαιξα μαζί του. Την άλλη μέρα πήγα για να το δω πάλι αλλά είχε εξαφανιστεί. Ρώτησα και μου είπαν ότι το είχε πάρει μια ηθοποιός του χορού. Τη βρήκα και της είπα, αν δεν πρόκειται να το κρατήσει, να το πάρω εγώ. Εκείνη μου το 'δωσε με τον όρο να τον ονομάσω Κασσάνδρα, λόγω της τραγωδίας στην οποία έπαιζε τότε. Δέχτηκα κι η Κασσάνδρα ήρθε στο Βραχάτι, όπου όμως δημιούργησε μεγάλη αναστάτωση γιατί έτρωγε τις κότες. Αναγκάστηκα να τη δώσω και πήραμε την Εκάβη, ένα μικρό, λυκόσκυλο. Τώρα ψάχνουμε να βρούμε τον Έκτορα, για να αρχίσει η νέα δυναστεία των σκύλων. Ο Μήτσος μένει στο πάνω κτήμα μαζί με το Στέλιο, γιατί δεν τα πηγαίνει καθόλου καλά με τις γάτες που έχουμε φέρει εδώ για τα ποντίκια.
 
Καραμανλής, Παττακός κι άλλα πολλά
Έχετε γάτες μόνο επειδή τις χρειάζεστε; Δεν τις αγαπάτε;
Μ.Θ.: Αντίθετα. 'Έζησα με γάτες γιατί η μάνα μου τις αγαπούσε πολύ. Άλλωστε είναι μια όμορφη παρουσία στο σπίτι. Πρόβλημα είχε η Μυρτώ. Ο πατέρας της, καθηγητής της Φυσικής στο γυμνάσιο, της είχε δημιουργήσει μια απώθηση προς τα ζώα, φοβούμενος τα μικρόβια. Όμως γρήγορα το ξεπέρασε, έχοντας τόσα ζώα γύρω της κι αγαπώντας τα. Εγώ δεν είχα ποτέ κανένα πρόβλημα. Λατρεύω όλα τα ζώα. Όμως είναι πολύ δύσκολη η συνύπαρξη όλων των ειδών. Τα λυκόσκυλα, για παράδειγμα, έκαναν πολύ συχνά επίθεση στα άλλα ζώα. Μια νύχτα με πανσέληνο έπνιξαν όλα τα κινέζικα παπάκια και χηνάκια που είχα φέρει από το Παρίσι. Έγιναν αιτία να φύγουν τα παγόνια μου. Είχα, ξέρεις, και παγόνια, τον Τζιμ και τον Τζων, που τους άρεσε να πλησιάζουν στο παράθυρο και να βλέπουν τηλεόραση. Αυτά πολλαπλασιάστηκαν - ήταν γύρω στα δέκα - κι όταν τα λυκόσκυλα όρμησαν πάνω τους αγριεμένα πέταξαν κι έφυγαν στα βουνά.
Τα λυκόσκυλα μου έφαγαν κι ένα διάνο φουσκωτό που είχα, τον Καραμανλή. Και τον Παττακό αυτά τον έφαγαν. Ο Παττακός ήταν ένας άσπρος κόκορας, ατρόμητος κι επιθετικός. Ορμούσε ειδικά στις γυναίκες, όταν έβλεπε τις γυμνές γάμπες τους. Τον κυνηγούσα με το σκουπόξυλο, αλλά αυτός δεν καταλάβαινε τίποτε. Είχα ακόμα ορτύκια ήμερα. Σε κλουβιά μεγάλα, τα οποία είχα φτιάξει μόνος μου, ζούσαν παπαγαλάκια και καναρίνια. Αναγκάστηκα όμως να τα απομακρύνω όλα αυτά. Τώρα έμειναν μόνο τ' αηδόνια, που κάνουν τις φωλιές τους στα χαμηλά κλαδιά των δέντρων. Γι' αυτό το λόγο, κάθε άνοιξη, τα παιδιά κι εγώ φτιάχνουμε πλέγματα γύρω από τις φωλιές, για να μην μπορούν να τις πλησιάσουν τα σκυλιά. Είναι χαρά Θεού ν' ακούς τ' αηδόνια να τραγουδούν. Θα ήμουν ευτυχής αν μπορούσα να επιφέρω μια ισορροπία ανάμεσα σε όλα τα ζώα που αγαπώ. Αλλά είναι, φαίνεται, πολύ δύσκολο αυτό. Δε βλέπεις τι γίνεται και με τους ανθρώπους; Διαμάχες μεταξύ Ιράν - Ιράκ, Ελλάδας - Τουρκίας, Ρήγκαν - Γκορμπατσόφ. Ε, τι να σου κάνουν και τα ζώα; Πάντως εγώ θα προσπαθήσω πάλι για να υπάρξει μια ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ τους. Εκτός από τους δύο κύκνους - που μου χάρισε ο Σγουράκης - και τις πάπιες θα φέρω πάλι κότες και χήνες. Είναι καταπληκτικό το θέαμα της χήνας που πηγαίνει μπροστά και την ακολουθούν τα μικρά της.
 
Αντιστασιακή οργάνωση
Αναφερθήκατε στις διαμάχες που έχουν οι άνθρωποι μεταξύ τους. Για κείνους που εχθρεύονται τα ζώα τι έχετε να πείτε;
Μ.Θ.: Ο τρόπος που φερόμαστε προς τα ζώα, ειδικά εδώ στην Ελλάδα, αποτελεί στίγμα για το λαό μας. Μου προξενεί κατάπληξη το πώς αντιμετωπίζουν τα ζώα πολλοί Έλληνες. Και δεν αναφέρομαι μόνο στα ζώα - συντρόφους. Μιλώ και για τα άλογα και τα γαϊδούρια, που όταν γεράσουν τα δένουν σε δέντρα μέχρι να ψοφήσουν. Το είδα σε μια τηλεοπτική εκπομπή που αναφερόταν σε κάποια περιοχή της Κρήτης κι αναστατώθηκα. Πώς είναι δυνατό να φέρεται κανείς έτσι στο ζώο που τόσα χρόνια τον εξυπηρέτησε και τον συντρόφεψε; Εδώ δένεται κανείς μ' ένα έπιπλο και δύσκολα το αποχωρίζεται. Πώς γίνεται κι οι χωρικοί μπορούν να καταδικάζουν το ζώο τους στο φρικτότερο θάνατο που μπορεί να γίνει: από έλλειψη νερού, τροφής κι από επιθέσεις άλλων ζώων; Έχω δει ακόμα ανθρώπους να χτυπούν τα ζώα πριν τα σκοτώσουν. Οι φαντάροι τα βράδια που γυρνούσαν διηγιόντουσαν πόσα ζώα είχαν σκοτώσει στο δρόμο. Πώς γίνεται να φτάνουμε σε τέτοιου βαθμού βαρβαρότητες;
Εγώ θυμάμαι, παιδί στην Τρίπολη, είχα οργανώσει την ομάδα μαθητών για να προστατεύουμε τα ζώα από τις σφεντόνες και τις παγίδες ορισμένων παιδιών. Κάναμε μάχες κανονικές.  Ήταν η πρώτη μου αντιστασιακή οργάνωση! Τα ζώα είναι όμορφα, ειλικρινή και τόσο ανυπεράσπιστα απέναντι στην ανθρώπινη βία. Σ' όλη την Ευρώπη γίνονται κινήματα για να προστατεύουν τα ζώα από την επιστημονική βία που ασκείται πάνω τους στα εργαστήρια πειραμάτων. Η Μπριζίτ Μπαρντό πρωτοστατεί σ αυτές τις κινήσεις και μπράβο της. Εδώ έχουμε να αντιμετωπίσουμε τη λαϊκή βία ενάντια στα ζώα.
 
Σε τι πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η βία;
Μ.Θ.: Έχω ακούσει κατά καιρούς διάφορες δικαιολογίες που τις θεωρώ ανυπόστατες. 'Όπως, για παράδειγμα, άκουσα κάποτε ότι φταίει η μεγάλη φτώχεια κι η ανέχεια που κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται το ψωμί που θα δώσουν στο ζώο. 'Η ότι έχουμε δει τη βία στους ανθρώπους από τόσο κοντά, που η βία ενάντια στα ζώα δε μας συγκινεί. Δεν είναι επιχειρήματα αυτά. Ο άνθρωπος φέρεται σκληρά στο συνάνθρωπό του για τα συμφέροντά του κι είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει τον άλλον, αν θελήσει να επιτεθεί, αμυνόμενος. Πράξη κι αντίπραξη δηλαδή. Με τα ζώα δε συμβαίνει το ίδιο. Είναι άκακα κι αδύναμα να αμυνθούν και - ίσως είναι κοινοτοπία αλλά θα το πω - είναι οι καλύτεροι φίλοι του ανθρώπου. Μας εμπιστεύονται. Κάθε άνοιξη έρχονται εδώ τα τρυγόνια, κουρασμένα από το ταξίδι τους, κάθονται στα δέντρα να ξεκουραστούν και ξαφνικά τους επιτίθενται οι κυνηγοί. Είναι τόσο άδικο αυτό!
 
Είστε αντικυνηγός;
Μ.Θ.: Ασφαλώς. Είναι σπορ να σκοτώνεις τα ζώα; Θα πω αυτό που είπε ο Σοφοκλής εδώ και που τα λέει όλα: Το πιο άγριο από όλα τα ζώα είναι ο άνθρωπος. Δε θα φτάσω στο σημείο να πω ότι καταργώ την κρεατοφαγία. Θα 'ταν ίσως παράλογο. 'Άλλωστε το ίδιο κάνει και το ζώο που τρώει το άλλο ζώο. Όμως το κάνει μόνο από ανάγκη, σπρωγμένο από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Δεν είναι το ίδιο με το να σκοτώνεις λέγοντας ότι κάνεις σπορ. Το μόνο παρήγορο είναι ότι ίσως τα ζώα δε συνειδητοποιούν ότι τα σκοτώνουμε και ζουν ευτυχισμένα. Πιστεύω ότι υπάρχει ευτυχία στην πλάση, στα δέντρα πριν τα κάψουμε και στα ζώα πριν τα σφάξουμε. Αυτή την ευτυχία την καταστρέφουν οι άνθρωποι όταν επεμβαίνουν στη φύση. Κι οι ίδιοι βέβαια βασανίζονται περισσότερο με τις κακίες τους...».
 
Φραγμός στο ρεύμα της βίας
Αισιοδοξείτε και πιστεύετε πως κάτι μπορεί να γίνει για να «ημερέψουν» οι άνθρωποι;
Μ.Θ.: Ναι. Αν αλλάξουν νοοτροπία ορισμένοι κι αν η Πολιτεία θέσει το θέμα της αγάπης προς τα ζώα σαν ένα σημαντικό μέρος της όλης εκπαίδευσης των παιδιών. Θα πρέπει να καταγραφούν και να παρουσιαστούν οι περιπτώσεις βασανισμού των ζώων σ' όλες τις περιοχές της χώρας, να βγουν συμπεράσματα και να καταρτιστούν ειδικά προγράμματα στην τηλεόραση, που Θα λειτουργήσουν σαν αντίποδας στο ρεύμα της βίας που μας κατακλύζει καθημερινά. Και βέβαια να υπάρξει μια νέα νομοθεσία, που να προβλέπει αυστηρότατες ποινές γι' αυτούς που εγκαταλείπουν ή βασανίζουν ζώα.

Πέρα, λοιπόν, από τις παγκόσμιες πολιτικές διαμάχες που τον προβληματίζουν, ο Μίκης Θεοδωράκης νοιάζεται και για τις διαμάχες μεταξύ ανθρώπων και ζώων. Βρίσκει σκληρό και άδικο τον τρόπο που τα μεταχειριζόμαστε και προτείνει λύσεις για να αμβλυνθεί αυτή η οξύτητα που υπάρχει στις σχέσεις μας με τη φύση. 
 

 
 

Γιώργος Νταλάρας

«Ο Ρομπέν των σκύλων»

Συνέντευξη στη Λυδία Αραβαντινού, περιοδικό «Ζωή και ζώα, τεύχος 7, Νοέμβριος 1987, σελ. 14-17»

Η ζωή μας είναι αναπόσπαστα δεμένη με την ύπαρξη των ζώων. Δε γίνεται να αγνοήσουμε αυτή τη φυσική σχέση. Ας τη δούμε ρεαλιστικά. Η ζωοφιλία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για τη συμφιλίωσή μας με το περιβάλλον, για να μπορέσουμε να ισορροπήσουμε, να μπορέσουμε να ζήσουμε. Ο Γιώργος Νταλάρας μιλά για τα ζώα και πάλλεται. Ο καλλιτέχνης με την τεράστια εμβέλεια, τη σπάνια αισθαντικότητα και ερμηνευτική ικανότητα, με τις έντονες ανησυχίες κι αναζητήσεις, παλεύει γι αυτά που πιστεύει με εντιμότητα και συνέπεια. Βαθιά πεισμένος για τις ευθύνες μας απέναντι στα ζώα και γεμάτος αγάπη γι' αυτά, δουλεύει αθόρυβα και τους προσφέρει ό,τι μπορεί. Κοντά του τώρα ζει ο Πάκο, ένα σκυλί που μάζεψε από το δρόμο, και 5-6 κεραμιδόγατες. Όταν νιώσει πως δεν τον χρειάζονται πια, θα βρει φίλους να τα χαρίσει και να πάρει στο σπίτι του άλλα ζώα που θα έχουν ανάγκη. Μ' αυτό τον τρόπο πέρασαν κατά καιρούς από το σπίτι του διάφορα ζώα. Σκυλιά, γάτες, χελώνες, γεράκια τραυματισμένα, ένα πιθηκάκι, μια αλεπού κι ένα σωρό άλλα.

Βοήθεια σε χτυπημένο σκυλί
Πληροφορηθήκαμε ένα περιστατικό. 'Ένα πομεράνιαν ήταν χτυπημένο από αυτοκίνητο κι εγκαταλειμμένο στην άκρη του δρόμου. Αυτοκίνητα και πεζοί περνούσαν, μα κανείς δεν πλησίαζε να δει τι συμβαίνει. 'Έτυχε να περνά ο Γιώργος Νταλάρας. Σταμάτησε, το σήκωσε, τα έβαλε στο αυτοκίνητό του και το πήγε στον κτηνίατρο. Το φρόντισε, ανάλαβε τα έξοδα της θεραπείας του και διέθεσε το χρόνο του για αυτό. 'Όταν έγινε τελείως καλά, βρήκε ένα σπίτι όπου ήταν σίγουρος πως θα το αγαπούσαν και θα το φρόντιζαν και το έδωσε. Ο δήμαρχος της Αθήνας Μιλτιάδης Έβερτ, μαθαίνοντας το περιστατικό από τον κτηνίατρο που είχε θεραπεύσει το σκυλί - ο οποίος μάλιστα τον πληροφόρησε ότι ο Γ. Νταλάρας κάνει συχνά το ίδιο πράγμα με σκυλιά που συναντά στο δρόμο του και βρίσκονται σε άσχημη κατάσταση - τον συγχάρηκε για τη συμπεριφορά του. Για μας ήταν η αποκάλυψη μιας άγνωστης πτυχής της ζωής του. Θελήσαμε να  μάθουμε περισσότερο γι' αυτή την πλευρά του χαρακτήρα του, που σίγουρα ο πολύς κόσμος δεν την ξέρει.

Γιώργος Νταλάρας: Τα πράγματα έγιναν ακριβώς όπως τα λέτε, όμως για μένα ήταν κάτι το απόλυτα φυσικό. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί ένας πολιτισμένος άνθρωπος να μην αγαπά τα ζώα. Μένω κατάπληκτος με τους ανθρώπους που τα εγκαταλείπουν αβοήθητα στο δρόμο και νιώθω αγανάκτηση γι' αυτούς που τα βασανίζουν. Θα 'πρεπε να γίνουν νόμοι που να προβλέπουν ποινές σ' εκείνους που φέρονται σκληρά στα ζώα και να είναι το ίδιο αυστηρές με τις κυρώσεις που έχει κάποιος όταν βασανίζει έναν άνθρωπο. Οι βασανιστές πρέπει να απομονωθούν. Αν θεωρούν τα ζώα κατώτερα όντα, πού είναι η δική τους ανωτερότητα;
 
Βλέπετε συχνά αυτή τη σκληρότητα;
Γ.Ν.: Νομίζω πως στην πλειοψηφία τους οι άνθρωποι αγαπούν τα ζώα. Λίγοι είναι εκείνοι που τους φέρονται άσχημα. 'Ίσως ένας στους δέκα. Αλλά οι βίαιες πράξεις εναντίον τους είναι τόσο εντυπωσιακά σκληρές, που μας ταράζουν, μας προκαλούν ρίγος και τελικά είναι αυτές που μένουν έντονα στη μνήμη μας. Πιστεύω πως ένα άτομο συγκροτημένο ποτέ δε θα βλάψει τα ζώα. Μόνο διαταραγμένες προσωπικότητες, άνθρωποι με ψυχολογικά προβλήματα θα το κάνουν.
 
Τρόπος ζωής
Μια που αναφέρατε το θέμα ψυχοσύνθεσης του ανθρώπου, που είναι καθοριστικό όχι μόνο για τη συμπεριφορά του μέσα στην ανθρώπινη κοινωνία, αλλά και μέσα στο φυσικό του περιβάλλον γενικότερα, τι νομίζετε πως είναι εκείνο που φέρνει έναν άνθρωπο κοντά στα ζώα;
Γ.Ν.: Εξαρτάται από το άτομο και τις επιλογές του. Από τον τρόπο που διάλεξε για να ζήσει. Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τα ζώα για τον εαυτό τους, γιατί θέλουν να νιώσουν αφέντες, κι άλλοι που τ' αγαπούν γι' αυτό που είναι. Όμως πέρα απ' αυτά ο πλανήτης αυτός δεν ανήκει μόνο στον άνθρωπο. Ανήκει σε όλα τα έμβια όντα και πρέπει να υπάρχει μια ισότητα ανάμεσά τους. Μόνο αν το νιώσουμε αυτό, αν εναρμονιστούμε με το ρυθμό της φύσης κι έρθουμε σ' επαφή μαζί της, θα μπορέσουμε να ισορροπήσουμε, θα μπορέσουμε να ζήσουμε. Δείχνοντας εχθρότητα προς το περιβάλλον και καταστρέφοντάς το καταστρέφουμε την ίδια τη ζωή μας και οδηγούμαστε στο τέλος. Ας προσέξουμε!... Ας δείξουμε σεβασμό προς τη ζωή και τη φύση, που είναι το πιο ορατό σημάδι της δημιουργίας, αφού κι εμείς οι ίδιοι είμαστε τόσο αδύναμοι, μια και δεν ξέρουμε από πού ερχόμαστε και πού πάμε.

Μνήμες
Είχατε πάντα αυτή τη στενή επαφή με τα ζώα;
Γ.Ν.: Σχεδόν από μωρό. Στη γειτονιά που μεγάλωσα οι άνθρωποι αγαπούσαν τα ζώα. Θυμάμαι τους γέρους που είχαν τα καναρίνια στο κλουβί και μιλούσαν μαζί τους με τις ώρες. Τους άλλους, που είχαν κότες και κουνέλια, τα φρόντιζαν, τα νοιάζονταν, τα αγαπούσαν και βέβαια, δυστυχώς, για μένα, ερχόταν κάποια στιγμή που έπρεπε να τα σκοτώσουν για να τα φάνε. Ήταν κάτι που το παιδικό μυαλό μου δεν μπορούσε να καταλάβει και με πλήγωνε, αν και οι μεγάλοι μου εξηγούσαν ότι τα πράγματα είναι πιο απλά και γι αυτά τα ζώα αυτό ήταν φυσικός προορισμός. Έτσι έμαθα κι εγώ το ρόλο που παίζουν στη ζωή μας και εξοικειώθηκα μαζί τους ... Θυμάμαι ακόμα πως εμείς τα παιδιά τρέχαμε στους δρόμους και κυνηγούσαμε τις γάτες. Το αγαπημένο παιχνίδι των παιδιών τότε ήταν η σφεντόνα κι ο πρώτος κινητός στόχος βέβαια ήταν οι γάτες. Εγώ έτρεχα μαζί με τους άλλους και για να μην υστερήσω και με κοροϊδέψουν, πέταξα μια μέρα μια πέτρα σε μια γάτα. Αυτό ήταν. Δε θα ξεχάσω την εικόνα της, έτσι όπως γύρισε και με κοίταξε ξαφνιασμένη. Τα μάτια της τα 'χω μπροστά μου ακόμα και τώρα. Τεράστια και τρομαγμένα. Το γεγονός εκείνο με τάραξε βαθιά και μ' έκανε να ανακαλύψω την αδυναμία μου στα ζώα και ν' αρχίσω να σκέφτομαι τις ευθύνες που έχουμε απέναντί τους και την αναγκαιότητα της ύπαρξής τους και να νιώθω αγάπη γι' αυτά. Από τότε μέχρι σήμερα ποτέ δε θυμάμαι τον εαυτό μου χωρίς κάποιο γατί που μάζεψα από το δρόμο, χωρίς κάποιο πουλάκι που νοσήλεψα προσωρινά. Αυτά μου πρόσφεραν υη συντροφιά και την αγνότητά τους κι εγώ τη φροντίδα και την αγάπη μου. Δεν μπορείς μόνο να παίρνεις. Πρέπει να ξέρεις και να δίνεις.
 
Φιλοζωία στη χώρα μας
Οι Έλληνες δε φημίζονται ιδιαίτερα για τη φιλοζωία τους. Τι λέτε γι' αυτό;
Γ.Ν.: Δε φημίζονται δυστυχώς, είναι η αλήθεια. Φταίει η κακή αγωγή, η έλλειψη ενημέρωσης κι ορισμένα ακραία περιστατικά που γελοιοποιούν το θέμα. Εκείνο που δεν κατάλαβα ποτέ είναι η υπερβολή και από τις δύο μεριές. Από τη μία ο σουσουδισμός και η υπεροψία κι από την άλλη η παντελής αδιαφορία και σκληρότητα. Από τη μια οι «κυρίες» που αγαπούν το «δικό» τους μόνο ζώο, αδιαφορώντας για τις χιλιάδες που υποφέρουν γύρω τους, ή αγαπάνε το σκυλάκι τους, τυλιγμένες μέσα στη σπάνια γούνα τους, και δε θέλουν να ξέρουν τίποτε για το «πατέ» και τον «πολιτισμένο» τρόπο παρασκευής του. Ξέρουν μόνα να το γεύονται! Κι από την άλλη οι αλλόκοτοι συνάνθρωποί μας, που αποκλείουν από τη ζωή τους τα ζώα, που απεχθάνονται τα ζώα, που φοβούνται τα ζώα, που μεταφέρουν στα παιδιά τους αυτό το φόβο, γεμίζοντάς τα συμπλέγματα και στερώντας τους τη φυσική ζωή και τη σχέση τους με τη φύση, γιατί αυτό είναι το μυστικό. Αγάπη στα ζώα είναι αγάπη στη φύση και δυστυχώς οι Έλληνες έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας για να ... ξαναγυρίσουμε πίσω μας, εκεί που η σχέση με τα ζώα ήταν ισορροπημένη και φυσιολογική. Κι ακόμα τα μικρά παιδιά θα πρέπει να μάθουν να αγαπούν τα ζώα. Να διδαχτούν πια πως δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτά. Πως έχουμε την ανάγκη τους κι εκείνα τη δική μας, μια και τα ημερέψαμε και τα μάθαμε να ζουν κοντά μας και να εξαρτώνται από μας κι εμείς από κείνα. Στο μάθημα της κοινωνικής αγωγής πρέπει να μπει κι αυτό το κεφάλαιο.

Ενημέρωση
Με ποιο τρόπο νομίζετε πως θα μπορούσαν οι Έλληνες να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στα ζώα;
Γ.Ν.: Πάνω απ' όλα πρέπει να μεριμνήσει το κράτος. Απευθύνω έκκληση για το θέμα αυτό. Πρέπει να αντιμετωπιστεί με τη σοβαρότητα που πρέπει να αντιμετωπίζονται κι όλα τα άλλα πρωτεύοντα προβλήματα της χώρας, όπως η υγεία, η παιδεία, η εργασία κλπ. Δεν είναι μικρότερης σημασίας. Είναι πρόβλημα οικολογίας και επιβίωσης. Η Αθήνα έχει καταντήσει το μεγαλύτερο κυνοτροφείο αδέσποτων στην Ευρώπη. Στην Κύπρο, για παράδειγμα, δεν υπάρχει σχεδόν ούτε ένα αδέσποτο, γιατί ισχύουν τα πρότυπα των αγγλικών νόμων, όπου τα αδέσποτα περισυλλέγονται και στειρώνονται. Νόμος πολύ αυστηρός, αλλά και πολύ προστατευτικός για τα ζώα. Όμως δε φτάνει μόνο η κρατική μέριμνα. Κι εμείς οι πολίτες πρέπει να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Κι εδώ μπαίνει το θέμα ενημέρωση. Θα 'πρεπε τουλάχιστον 2 ώρες την εβδομάδα να υπάρχει ειδική εκπομπή για τα ζώα στην τηλεόραση. Πάρα πολλά προβλήματα ξεκινούν από άγνοια των ιδιωτών ζωόφιλων. Αγαπούν τα ζώα και τα αφήνουν να γεννούν για να νιώσουν τη χαρά της μητρότητας και αδιαφορούν για το τι θα απογίνουν τα μικρά. Μα πώς μπορεί να γίνεται αυτό; Αφού ούτως ή άλλως δε ζουν ελεύθερα στη φύση για να ζευγαρώνουν ανεξέλεγκτα και να φροντίζουν μόνα τους τα μικρά τους. Ζουν στα διαμερίσματα που τα έχουμε βάλει εμείς. Η ζωή τους δεν είναι φυσική. Πρέπει να προσαρμοστούν στο δικό μας τρόπο ζωής. Εμείς με το χάπι έχουμε επέμβει στις διαδικασίες του οργανισμού μας και ελέγχουμε τις γεννήσεις. Γιατί να μην κάνουμε το ίδιο στα ζώα;
Τα επιτεύγματα και τα αποτελέσματα της επιστημονικής ανάπτυξης δεν αφορούν μόνον εμάς. Αφορούν και τα ζώα που ζουν μαζί μας! Πάνω σε τέτοιου είδους θέματα η τηλεόραση και ο τύπος, επαναλαμβάνω, παίζουν σημαντικό ρόλο. Στο κάτω - κάτω ας κοπεί και καμιά συνέντευξη — ας πούμε από τις δικές μας τις καλλιτεχνικές — ας μιλήσουν περισσότερο οι κτηνίατροι για την υγιεινή των ζώων, οι οικολόγοι για την καταστροφή της πανίδας που γίνεται στον τόπο μας, για τις φώκιες που τις σκοτώνουν επειδή σκίζουν τα δίχτυα, για τις χελώνες οι οποίες δεν έχουν πού να γεννήσουν τα αυγά τους επειδή οι ομπρέλες στη Ζάκυνθο κατέλαβαν τη δική τους παραλία. Αυτές σε ποιον θα διαμαρτυρηθούν;
 
Ελεγχόμενο κυνήγι
Γ.Ν.: Το κυνήγι γινόταν και θα γίνεται όπως φαίνεται πάντα. Ο άνθρωπος, καλώς ή κακώς κυνηγώντας, νιώθει ασυνείδητα πως επιστρέφει στην πρωταρχική κοινωνία όπου έπρεπε να είναι κυνηγός για να επιζήσει και να τραφεί. Το 'χω ζήσει αυτό το συναίσθημα στους παλιούς κυνηγούς που οργώνουν τα βουνά με το πα-γούρι και τα ψωμοτύρι και ρίχνουν πότε - πότε και καμιά ντουφεκιά. Το ένιωσα ο ίδιος στην Αφρική όταν βρέθηκα 500 χλμ. μακριά από κατοικημένες περιοχές και προχωρούσαμε έχοντας τεταμένη την προσοχή μας κι έτοιμοι να αμυνθούμε σε μάμπας και κόμπρες που πιθανό να συναντούσαμε. Το κυνήγι αυτό όμως διαφέρει από την ανεξέλεγκτη γενοκτονία των ζώων που γίνεται στη χώρα μας. Στην Αφρική το κυνήγι είναι ελεγχόμενο και η φύση προστατεύεται. Στην Ευρώπη γίνονται σεμινάρια για τους κυνηγούς και τα ντουφέκια όλο και λιγοστεύουν. Εδώ υπάρχουν 300.000 κυνηγοί. Τριακόσιες χιλιάδες άνθρωποι οπλισμένοι, ενώ υποτίθεται ότι απαγορεύεται η οπλοφορία στη χώρα μας. Και τα κυνηγετικά όπλα είναι πολύ πιο επικίνδυνα από τα άλλα, γιατί όταν πετύχουν το στόχο τους δεν αφήνουν τίποτε. Ο νόμος δίνει άδεια για το κυνήγι ορισμένου αριθμού υδρόβιων πουλιών, για παράδειγμα, και ποντάρει στο γεγονός ότι οι Έλληνες σκοπεύουν καλά κι ότι αποκλείεται κάθε κυνηγός να φτάσει το επιτρεπτό όριο. Κι εδώ είναι το λάθος. Τα 300.000 ντουφέκια είναι πάρα πολλά για τη χώρα μας. Και υδρόβια να μη βρουν, έτσι και ντουφεκίσουν όλα μαζί στο τέλος δε θα μείνει τίποτε. Χώρια δε από τα ντουφέκια, ας μη μιλάμε για τη νοοτροπία αρκετών κυνηγών. Το άκουσα κι αυτό κάποτε: "Τι μας νοιάζει για τα πουλιά; Δικά μας είναι; Από τη Βουλγαρία έρχονται. Δε μένουν εδώ, απλώς περνούν ταξιδεύοντας". Με τέτοιο επίπεδο θα προστατέψουμε τη φύση; Κανονικά οι κυνηγοί με τη σωστή παιδεία έπρεπε να είναι οι τοποτηρητές της οικολογίας στη χώρα μας".
 
Μια και βλέπετε το κυνήγι σαν κάτι αναπόφευκτο και μέσα στην ανθρώπινη φύση τι νομίζετε πως Θα 'πρεπε να γίνει;
Γ.Ν.: Έλεγχος και ενημέρωση. Να δίνονται οι άδειες σε περιορισμένο βαθμό και εκ περιτροπής. Να τιμωρούνται αυστηρά εκείνοι που σκοτώνουν για διασκέδαση και για να εκτονώνουν την επιθετικότητά τους στα ζώα. Και κυρίως να προστατεύονται με μεγάλες ποινές και κατάσχεση ντουφεκιών τα σπάνια είδη, γιατί το κυνήγι στην Ελλάδα, με την ελαστικότητα και την έλλειψη ευθύνης, τείνει στη γενοκτονία των ζώων. Σε τελική ανάλυση ας μείνουν οι κυνηγότοποι για τους φανατικούς κυνηγούς, που τουλάχιστον έχουν την πείρα και την αγωγή των κανόνων του σωστού κυνηγιού. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: το κυνήγι δεν είναι πάντα κατακριτέο, ούτε χειρότερο από τη σφαγή χιλιάδων ζώων, βοοειδών ή πουλερικών, με απαράδεκτες πολλές φορές για τον πολιτισμό μας συνθήκες.
 
Ας δούμε την πραγματικότητα
Τι θα προτείνατε εσείς για την καλύτερη διαβίωση των ζώων στη χώρα μας;
Γ.Ν.: 1) Προστασία των αδέσποτων από τη λαιμητόμο της ασφάλτου. 2) Να οργανωθεί τμηματικά αλλά συστηματικά και με νομοθεσίες η περισυλλογή τους και να κληθούν οι φιλόζωοι να υιοθετήσουν κάποια απ' αυτά. 3) Να στειρωθούν τα θηλυκά αδέσποτα. 4) Το κράτος να χρηματοδοτήσει κτηνιάτρους για τη δωρεάν περίθαλψή τους. 5) Στα πολύ άρρωστα ζώα να γίνεται ευθανασία. 6) Οι ιδιοκτήτες που ελέγχουν τα ζώα τους να ελέγχουν και τις γεννήσεις τους. 7) Να καθιερωθεί η εφημερία κτηνιατρικής κλινικής, για να μην πεθαίνουν τα ζώα επειδή είναι Σαββατοκύριακο ή Πάσχα. 8) Να δραστηριοποιηθούν όλοι οι φιλόζωοι με το να γίνουν μέλη σε κάποιους φιλοζωικούς συλλόγους ή δημιουργώντας καινούργιους για να ακουστεί η φωνή των ζώων ή εκείνων που τα αγαπούν. Ας τα δούμε ρεαλιστικά τα πράγματα κι ας μην φτάνουμε σε ακρότητες και υπερβολές. Ας μάθουμε όσο γίνεται περισσότερα γι' αυτούς τους συντρόφους μας κι ας συνηθίσουμε να ζούμε μαζί τους. 'Έχουμε ευθύνη απέναντί τους κι απέναντι στον εαυτό μας.
 
Ο Γιώργος Νταλάρας λοιπόν από μια άλλη σκοπιά. Δεν είναι μόνο ο καλλιτέχνης με τις τεράστιες φωνητικές δυνατότητες. Πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα τον γεμίζουν αγωνία κι ερωτηματικά - κι ανάμεσά τους και το πρόβλημα των ζώων. Δε λέει μόνο κουβέντες και δεν αρκείται στο να απευθύνει λιβέλους ενάντια σ' εκείνους που φέρονται με σκληρότητα κι απανθρωπιά. Έμπρακτα υποστηρίζει τις θέσεις και τις απόψεις του. 
 

 
 

Γιάννης Πάριος

«Να αγαπάς με το μυαλό»

Συνέντευξη στη Λυδία Αραβαντινού, περιοδικό «Ζωή και ζώα», τεύχος 9, Ιανουάριος 1988, σελ. 14-17
 
Ο όρος «ζώο» ταιριάζει περισσότερο σε ορισμένους ανθρώπους ... εγώ έμαθα να τα λέω «ζωντανά», να αγαπώ και να σέβομαι τη ζωή τους ...Δεν είναι τυχαίο που ο Γιάννης Πάριος θεωρείται ο τροβαδούρος του έρωτα και της αγάπης. Δεν είναι μόνο ο τραγουδιστής που ξέρει να ντύνει αριστοτεχνικά τα τραγούδια με το βελούδο της φωνής του. Αυτό θα 'ταν αρκετό για να τον κάνει ένα τραγουδιστή με λάμψη κι επιτυχία παροδική. Ο Γ. Πάριος όμως είναι ο καλλιτέχνης που - χρόνια τώρα - μπορεί και μας μεταφέρει σε κόσμους άλλους, ονειρικούς. Εκεί όπου το άτομο βρίσκει τη θέση του, απαλλαγμένο από τις αγχωτικές και ψυχοφθόρες καταστάσεις της καθημερινής ζωής που το πνίγουν και του αφαιρούν την ενορατική ικανότητα. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει ένας καλλιτέχνης που απλά έχει μια σπάνια φωνή. Μόνο ο άνθρωπος που ξέρει να σκύβει μέσα του βαθιά, χωρίς να φοβάται να «ψηλαφήσει» τον πυρήνα της μοναξιάς που κρύβει κάθε ανθρώπινο ον, μπορεί να το κάνει. Κι ο Γ. Πάριος δε φοβάται. Ξέρει πως δεν ωφελεί να το κάνει. Κι ο Γ. Πάριος δε φοβάται. Ξέρει πως δεν ωφελεί να κάνει κανείς πολύ θόρυβο γύρω του για να κρύψει τις ανάγκες του για κατανόηση, αγάπη, στοργή. Αντιμετωπίζει τις ανάγκες αυτές απλά, σαν χαρακτηριστικά του ανθρώπου. Ανάγκες που πρέπει να καλυφτούν. «Ο έρωτας δεν έχει πρόσωπο», λέει, «είναι στάση ζωής». Κι εκείνος έχει επιλέξει αυτή τη στάση, την ερωτική, τη, γεμάτη αγάπη, που την εκφράζει με τα τραγούδια του. Αγάπη βαθιά για καθετί «ζωντανό» που υπάρχει γύρω του - άνθρωπο ή ζώο. Αγάπη χωρίς κατακτητικές τάσεις, καταπίεση και διαχωρισμούς. Κι όχι μ' ένα στείρο συναισθηματισμό -όχι με την καρδιά, όπως λέει, αλλά με το μυαλό, συνειδητά ...
 
Τα «ζωντανά»
Έχετε μιλήσει πολλές φορές για τη ζωή σας, για τις σχέσεις σας με τους ανθρώπους, με το τραγούδι, για τους στόχους και τις επιθυμίες σας. Δε θυμάμαι ποτέ να έχετε πει τίποτε για τις σχέσεις σας με τα ζώα.
Γιάννης Πάριος: Η λέξη "ζώο" δε μου αρέσει στην προκειμένη περίπτωση. Στην Πάρο τη χρησιμοποιούσαμε μόνο για ορισμένους ανθρώπους. "Ζωντανά" τα λέγαμε και προτιμώ αυτή τη λέξη. Είναι πιο περιεκτική κι εκφράζει με πιο σαφή τρόπο τα πλάσματα που ζουν κοντά στον άνθρωπο.

Στο σπίτι σας είχατε «ζωντανά»;
Γ.Π.: Όπως σ’ όλα σχεδόν τα σπίτια του νησιού μου, υπήρχαν και στο δικό μας οι κότες και τα κουνέλια κι ένα μουλάρι που τ' αγαπούσαμε πολύ. Ήταν κόκκινο και θυμάμαι πως ανεβαίναμε πάνω του, μαζί με τον αδελφό μου, και μας πήγαινε στο Φάρο.
 
Ο πατέρας
Τι κάνατε εκεί;
Γ.Π.: Εκεί δούλευε ο πατέρας μου. Ήταν φαροφύλακας. Λάτρευε τα σκυλιά και τα γατιά και μάζευε εκεί ένα σωρό αδέσποτα που τα τάιζε και τα φρόντιζε. Αυτή η αγάπη του στοίχισε τη ζωή. Πέθανε από εχινόκοκκο...

Αυτή η τραυματική εμπειρία δε σας έκανε να νιώσετε απέχθεια για τα ζώα;
Γ.Π.: Όχι. 'Ήταν οι φίλοι του κι οι σύντροφοί του στη μοναξιά του φάρου. 'Έβλεπα την αμοιβαία αγάπη που τους έδενε και την αφοσίωσή τους προς αυτόν που τα νοιάζονταν και τα περιποιόταν. Δεν ήταν εκείνα που προκάλεσαν το θάνατό του. Ήταν η άγνοια των ανθρώπων, τότε, για τους βασικούς κανόνες υγιεινής των σκύλων που γινόταν αφορμή για τέτοια οδυνηρά περιστατικά. Τι έφταιγαν τα σκυλιά; Εμείς τα πήραμε να ζήσουν κοντά μας κι έπρεπε να 'χουμε μάθει περισσότερα για τους κινδύνους στους οποίους μπορεί - άθελά τους - να μας εκθέσουν.
 
Ο Λώλος και οι μικροί κυνηγοί
Εκτός από τα ζώα του σπιτιού εσείς είχατε κάποιο δικό σας, που να το φροντίζατε μόνος σας;
Γ.Π.: 'Είχα ένα γκαστρόπουλο επί ενάμιση χρόνο - που μου το 'χε φέρει ο πατέρας μου - κι ένα γάτο, το Λώλο. Τον αγαπούσα πολύ κι έπαιζα μαζί του. Μια μέρα τον βρήκα πνιγμένο. 'Ένιωσα πραγματικά να χάνομαι. Το παιδικό μυαλό μου δεν μπορούσε να χωρέσει το μέγεθος της κακίας που μπορεί να 'χουν οι άνθρωποι και την οποία αντιμετώπιζα πρώτη φορά έτσι, καταπρόσωπα. Κλείστηκα στο σπίτι και για μέρες πολλές αρνιόμουνα να δω τ' άλλα παιδιά, θεωρώντας τα υπαίτια για το θάνατο του γάτου μου. Σκεφτόμουνα πως το 'έκαναν για να μ' εκδικηθούν, που δεν τ' άφηνα να χτυπούν τα πουλιά με τη σφεντόνα.

Πώς μπορούσατε να εμποδίσετε μια ολόκληρη ομάδα παιδιών από ένα τέτοιο «προσφιλές» για την εποχή παιχνίδι;
Γ.Π.: Ήταν εύκολο. 'Έβγαιναν τη νύχτα κρατώντας ένα φακό. Ακινητοποιούσαν τα πουλιά - φωτίζοντας τα κλαδιά των δέντρων - και μετά τους έριχναν. Εγώ παραφύλαγα. Μόλις έβλεπα κάποιο φως να κινείται, καταλάβαινα ότι εκεί ήταν τα παιδιά. 'Άρχιζα, λοιπόν, να τρέχω φωνάζοντας, κάνοντας θόρυβο και πετώντας πέτρες. 'Έτσι τα πουλιά προλάβαιναν κι έφευγαν. 'Όπως καταλαβαίνεις, οι φίλοι μου γίνονταν έξω φρενών μαζί μου.
 
Η γειτόνισσα
Μετά από το θάνατό του Λώλου θελήσατε ν' αποκτήσετε κάποιο άλλο ζώο για ν' αναπληρώσει το κενό που άφησε εκείνος;
Γ.Π.: Όχι. 'Όμως όλα τα ζώα της γειτονιάς τα 'νιωθα σα δικά μου. Δίπλα μας - θυμάμαι - έμενε ένας συμμαθητής μου, που οι γονείς του είχαν στο σπίτι τους μια τεράστια κατσίκα. Μ' άρεσε να πηγαίνω και να της δίνω φύλλα να τρώει. Κάποτε η μητέρα του φίλου μου αποφάσισε να τη σφάξει. Μόλις το 'έμαθα έβαλα τα κλάματα κι άρχισα να τη θερμοπαρακαλώ να μην το κάνει. Ήταν φαίνεται τόσο έντονος ο σπαραγμός μου, που η γυναίκα συγκινήθηκε στο τέλος με λυπήθηκε κι άφησε την κατσίκα να ζήσει και να πεθάνει τελικά από γεράματα. Ακόμα  θυμάμαι πως έκανα βόλτες στην παραλία κι έπαιζα με τ' αδέσποτα σκυλιά. Ήταν πάρα πολλά τότε. Όπως και πάρα πολλά ήταν τα πτώματα των ζώων που συναντούσα στην ακτή κι αυτό ήταν κάτι που μ' έθλιβε και με φόβιζε. Μόλις τα βλέπαμε με τον αδερφό μου πιάναμε τα μαλλιά μας για να ξορκίσουμε το κακό που πιστεύαμε πως φέρνει η θέα του νεκρού ζώου.
 
Οι γλάροι
Στην παραλία ήταν κι οι γλάροι ...
Γ.Π.: Α! Οι σύντροφοι των ψαράδων! Ξέρεις πόσο πολύ τους αγαπούν; Ποτέ δεν τους πειράζουν. Είναι ταμπού γι αυτούς, θεωρούν μεγάλη γρουσουζιά το να κάνεις κακό σε γλάρο. Εγώ πήγαινα και τους τάιζα κι άκουγα από τα στόματα των ψαράδων ιστορίες γι' αυτούς. Όταν μου είπαν πως αν σκοτώσεις ένα γλάρο το ταίρι του μαραζώνει και πεθαίνει, εντυπωσιάστηκα και συγκινήθηκα. Είναι αλήθεια, ξέρεις, αυτό. Οι γλάροι είναι μονογαμικοί. Δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς το σύντροφό τους. Αγάπη μέχρι το θάνατο που λένε...
 
Ο Λούπης κι ο παρείσακτος
Τώρα στο σπίτι σας έχετε "ζωντανά";
Γ.Π.: Μόνο το Λούπη. 'Ένα άσπρο λυκόσκυλο που ζει στο σπίτι μου στην Πάρο. Πανέξυπνος, αφοσιωμένος και με ... κατανόηση για όλους. Μια νύχτα μπήκε μέσα στον κήπο ένας μεθυσμένος. Έπεσε και κοιμήθηκε εκεί. Ο Λούπης ήταν δεμένος μ' αλυσίδα. Την έσπασε, πήγε προς τον κοιμισμένο και χωρίς να τον πειράξει τον έπιασε με τα δόντια του από το γιακά και τον τράβηξε έξω. Είμαι σίγουρος πως ο τύπος είχε ξυπνήσει, αλλά βλέποντας από πάνω του το τεράστιο κεφάλι του σκύλου προτίμησε να ξανακλείσει τα μάτια του και να κάνει τον κοιμισμένο. Τον αγαπώ πολύ τον Λούπη. Τον ταΐζω και παίζω μαζί του.
 
Αφού τον αγαπάτε τόσο γιατί δεν τον φέρνετε εδώ, ούτως ώστε να' ναι συνεχώς κοντά σας;
Γ.Π.: Δε θα το κάνω ποτέ. Σέβομαι τις ανάγκες του. Δε θέλω να τον στερήσω από το χώρο του και να τον αναγκάσω να ζήσει μέσα στα στενά όρια ενός σπιτιού της πόλης για τη δική μου ικανοποίηση. Εκεί είναι ευτυχισμένος κι αυτό μετράει.
 
Ίσως όμως τα παιδιά σας θα 'πρεπε να μάθουν να ζουν κοντά σε ζώα.
Γ.Π.: Μαθαίνουν να ζουν πρώτα κοντά στους ανθρώπους. Αν αυτό γίνεται σωστά, όλα τ' άλλα θα 'έρθουν σαν φυσική συνέπεια. Άλλωστε στην Πάρο πηγαίνουν πολύ συχνά κι ο Λούπης είναι ο καλύτερος σύντροφος των παιγνιδιών τους. Τώρα μου ζητούν κουνέλια - που τ' αγαπώ κι εγώ πολύ - και σχεδιάζουμε να πάρουμε μερικά απ' αυτά για τα σπίτι εκεί.
 
Η ζωή των άλλων
Για το κυνήγι τι γνώμη έχετε;
Γ.Π.: Μου είναι αδύνατο να πάω για κυνήγι, όπως μου είναι αδύνατο επίσης να φάω κυνήγι. Βέβαια το κρέας αποτελεί μέρος της τροφής που πρέπει να πάρουμε για να ζήσουμε, αν όμως έχω δει το "ζωντανό" από το οποίο προέρχεται, μου είναι αδύνατο να φάω. Σέβομαι κι αγαπώ τη ζωή των άλλων και πιστεύω πως αυτό είναι καθοριστικό για τις σχέσεις μας. Δε θα μπορούσα ποτέ να κάνω κακό σ' ένα ζωντανό πλάσμα - άνθρωπο ή ζώο - που έχει φωνή, πονάει και κλαίει. Να σκεφτείς πως ένα βράδυ, σ' έναν αγροτικό δρόμο, βρέθηκε μπροστά στις ρόδες του αυτοκινήτου μου ένας λαγός, που θαμπωμένος από το φως των προβολέων έμεινε ακίνητος. Φρενάρισα απότομα, κορνάρισα και περίμενα να φύγει. Εκείνος όμως εξακολουθούσε να μένει ακίνητος. Βγήκα από το αυτοκίνητο και προσπάθησα να τον διώξω, αλλά τίποτε. Κατάλαβα τότε πως για να φύγει έπρεπε να σβήσω τα φώτα του αυτοκινήτου κι αυτό έκανα.

Υπάρχει η άποψη ότι το κυνήγι είναι σπορ ...
Γ.Π.: Σαν σπορ ή χόμπι μπορώ να δεχτώ τη σκοποβολή - που κι εγώ συχνά εξασκούμαι σ' αυτήν - ή την πεζοπορία και την ορειβασία. 'Όχι όμως το κυνήγι. Στο σπίτι έχω ένα φλόμπερ και κάθομαι με τις ώρες σκοπεύοντας ... μπουκάλια. Μια φορά κατά λάθος χτυπήθηκε ένα πουλί. Το πήρα, έβαλα στο πληγωμένο του πόδι ένα ξυλάκι και σε 5-6 μέρες που έγινε καλά το άφησα κι έφυγε.
 
'Όμως πηγαίνετε για ψάρεμα ...
Γ.Π.: Μου φαίνεται κάτι διαφορετικό. Ίσως επειδή τα ψάρια δεν έχουν φωνή. 'Όμως κι εκεί, τις περισσότερες φορές, τα ξαναρίχνω στο νερό κι οι φίλοι μου γελούν γι αυτό.

Τελευταία στην Ελλάδα γίνεται πολύς λόγος για τη ζωοφιλία, ψηφίστηκαν νόμοι σχετικοί κλπ. Εσείς τι έχετε να πείτε πάνω σ' όλα αυτά;
Γ.Π.: Η προσέγγιση ή όχι των ανθρώπων προς τα ζώα έχει διάφορες μορφές. Βλέπω ανθρώπους που απλώς αδιαφορούν για τα ζώα, θεωρώντας τα ίσως κατώτερα όντα, που η ζωή τους δεν έχει αξία. Το διαρκές κυνηγητό κι η γεμάτη προβλήματα εποχή μας δεν τους αφήνει να δουν πια πλατιά τα πράγματα και να νιώσουν τη ζωή γύρω τους χωρίς να 'ναι περιφραγμένη στα στενά όρια των καθημερινών επαφών και σχέσεων. Αυτό το κυνηγητό κι η άγνοια ίσως φταίνε για την αδιαφορία τους. Έχω δει κι άλλους να τα βασανίζουν. Να νιώθουν κακία γι' αυτά. Θαρρώ πως πρόκειται γι' αρρωστημένες περιπτώσεις. Επιθετικότητα καταπιεσμένη, η οποία δε μπορεί να εκφραστεί εκεί που θα 'θελε το άτομο και βρίσκει διέξοδο στο βασανισμό των ζώων. Όσο αφορά τώρα τους ζωόφιλους, δεν είναι εκείνοι που έχουν κάποιο ζώο στο σπίτι τους και τ' αγαπούν αδιαφορώντας για όλα τ' άλλα. Ξέρω πολλούς που τα λατρεύουν, χωρίς ποτέ να θελήσουν ή να μπορέσουν να 'χουν κάποιο ζώο στο σπίτι τους. Σίγουρα η ιδιοκτησία κάποιου τετράποδου ή πουλιού δεν είναι δείγμα ζωοφιλίας. Εγώ όμως παρ' όλα αυτά βλέπω πάντα με συμπάθεια τις μοναχικές κυρίες που έχουν κάποιο σκυλάκι για συντροφιά. Καταλαβαίνω το δέσιμο τους μ' αυτό το «ζωντανό», την αμοιβαία αγάπη κι αφοσίωση που τους ενώνει. Συναισθήματα που δεν μπόρεσαν να διοχετευτούν σωστά στους ανθρώπους και να πάρουν ανταπόκριση. Η ερημιά στην οποία ζουν ίσως οι γυναίκες αυτές απαλύνεται όταν έχουν την ευθύνη για τη φροντίδα κάποιου ζώου. Τις καταλαβαίνω περισσότερο από τον ανασφαλή που παίρνει ένα ντόμπερμαν για φύλακα, αν και οι δύσκολοι καιροί μας πολλές φορές το κάνουν απαραίτητο.
 
Ο έρωτας δεν έχει πρόσωπο
Στα λόγια σας φαίνεται κατανόηση για τη συμπεριφορά των ανθρώπων, που πολλές φορές δεν είναι γενικά αποδεκτή.
Γ.Π.: Κάποιος λόγος θα υπάρχει πάντα που φέρεται ένας άνθρωπος με τον άλφα ή το βήτα τρόπο κι αυτόν θα πρέπει να ψάχνουμε κάθε φορά να βρούμε. Τις αιτίες οι οποίες προκαλούν την οργή και που είναι συνήθως η έλλειψη κατανόησης και στοργής. Οι ακάλυπτες συναισθηματικές ανάγκες του ανθρώπου.

Σ' εσάς δε συσσωρεύεται οργή από διάφορες ματαιώσεις;
Γ.Π.: Προσπαθώ να βλέπω από μια απόσταση τα πράγματα και τις καταστάσεις και συγχρόνως να 'μαι μέσα σ' αυτά. 'Έτσι φαίνονται όλα πιο ξεκάθαρα. Καταλαβαίνεις πως τα πάντα μπορούν να συμβούν και πως τίποτε δεν αξίζει τον κόπο να οργίζεται κανείς εναντίον του άλλου. Είμαστε τόσα μικροί και μοναχικοί μπροστά στην απεραντοσύνη του κόσμου...

Αυτή η στάση σας προς τη ζωή, η καταφατική κι ερωτική — με την πλατιά έννοια του όρου — πιστεύετε πως συνετέλεσε στο να ξεχωρίσετε ως ο κατ' εξοχήν ερμηνευτής ερωτικών τραγουδιών;
Γ.Π.: Είναι πολλοί οι τραγουδιστές που έχουν ξεχωρίσει σ' αυτά το είδος, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν μπορούν να τραγουδήσουν εξίσου καλά κάθε είδος τραγουδιού. Άλλωστε ο έρωτας δεν έχει πρόσωπο. Είναι συναίσθημα. Δεν απευθύνεται μόνο σε κάποιον ή κάποια συγκεκριμένα. Δεν είναι μόνο η ερωτική πράξη που τη βλέπω με σοβαρότητα και ξέρω πως δεν μπορείς να παίζεις μετά από αυτή. O έρωτας είναι ένα πλατύτερο αγκάλιασμα του κόσμου όλου. Κι όταν το νιώσεις αυτό, τότε μπορείς ν' αγαπάς πραγματικά. Όχι με την καρδιά, αλλά με το μυαλό. Μέσα στο καμαράκι του μυαλού σου μπορείς να 'χεις τα πάντα. Εκεί γίνονται οι διεργασίες. Μην ξεχνάς πως το ντόμπερμαν μόλις χάσει το μυαλό του παύει ν' αγαπάει το αφεντικό του, που μέχρι εκείνη την ώρα λάτρευε...
 
Ο καλλιτέχνης δύσκολα μπορεί να κρυφτεί. Είναι εκτεθειμένος στα βλέμματα όλων μας. Αν θελήσει να μας ξεγελάσει, αργά ή γρήγορα θα τον απορρίψουμε, γιατί κι αν ακόμα δε δούμε το ψέμα του, θα το νιώσουμε. Ο Γιάννης Πάριος είναι ειλικρινής. Είναι αυτό που βγαίνει από τα τραγούδια του. Γι' αυτό τον αγαπήσαμε. Για τον περίσσιο έρωτα που νιώθει για τη ζωή ... Για τα ξεχειλίσματα τη αγάπης που βγαίνουν από μέσα του για εκφράζονται με τη φωνή του.
 
 
 
 
 
 
Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους ένας πέθαινε από αηδία... Σιωπηλοί, θλιμμένοι, με σεμνούς τρόπους, θα διασκεδάζαμε όλοι στην κηδεία.
Κώστας Καρυωτάκης

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

Δεν έχουν καταχωρηθεί γεγονότα.

ΤΥΧΑΙΑ TAGS