128 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
18.09.2019
Ορφέας | Main Feed

Συνεντεύξεις

Δημήτρης Βαγενάς

Λέξεις όπως «λυρικό», «αισθαντικό» και «ποιητικό», έχουν ακουστεί πάμπολλες φορές από δημοσιογράφους και ακροατές στην προσπάθειά τους να περιγράψουν το έργο κάποιων δημιουργών, με αποτέλεσμα να έχουν χάσει σχεδόν το νόημά τους και να χρησιμοποιούνται συχνά καταχρηστικά και αυθαίρετα. Στην περίπτωση του Γιώργου Σταυριανού όμως, οι λέξεις αυτές ξαναβρίσκουν το αρχικό τους νόημα και αποδεικνύονται ιδανικές για να χαρακτηρίσουν τις μελωδίες και τους στίχους του, όσο για τον ίδιο, θα τον περιέγραφα ως έναν «γνωστό - άγνωστο», έναν «αφανή ήρωα», που χάρισε στην ελληνική δισκογραφία μερικά από τα σημαντικότερα και διαχρονικότερα τραγούδια της τελευταίας τριακονταετίας («Ήσουνα φεγγάρι», «Ο καημός της φυσαρμόνικας», «Ώρες μου χρωματιστές», «Η Ελένη», «Το πιο μεγάλο ψέμα», «Στα ξανθά σου μαλλιά» κ.ά.) χωρίς ποτέ να εμπορευματοποιήσει το ταλέντο του και χωρίς ποτέ να επιδιώξει τη συνεχή προβολή του μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

 

Για πολλούς ερασιτέχνες δημιουργούς, η ηχογράφηση και η κυκλοφορία των τραγουδιών τους αποτελεί ένα φιλόδοξο και πολλές φορές απραγματοποίητο όνειρο. Στη δική σας περίπτωση, η επαγγελματική ενασχόληση με τη μουσική ήταν ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα;
Δεν είχα ποτέ ονειρευτεί κάτι τέτοιο στη ζωή μου, όμως φαίνεται να υπήρχε στο κύτταρό μου αυτή η προδιαγραφή, οπότε λειτούργησε κάπως αυτόματα. Στο σπίτι δεν είχαμε πιάνο, κι αυτό γιατί απλά στον οικογενειακό προγραμματισμό δεν υπήρχε αυτή η ανάγκη. Το πιάνο αποκτήθηκε πολύ αργότερα, κατά την περίοδο που βρισκόμουν στη Γαλλία για σπουδές οι οποίες δεν είχαν καμία σχέση με τη μουσική, κι έτσι άρχισαν να εμφανίζονται και οι πρώτες απόπειρες γραφής. Το έβλεπα λίγο σα παιχνίδι, μ' άρεσε ν' ασχολούμαι για να περνάει η ώρα. Η πρώτη μου δισκογραφική δουλειά έγινε το 1982 εντελώς τυχαία, μέσα από συγκυρίες απίστευτες. Ουσιαστικά δισκογραφήθηκα χωρίς να το καταλάβω.

Αναφέρεστε στο δίσκο «Έρημη πόλη», που θεωρείται πλέον κλασσικός, στον οποίο μάλιστα βασική ερμηνεύτρια ήταν η αείμνηστη Μαρία Δημητριάδη. Τι αναμνήσεις έχετε από τη μεγάλη αυτή ερμηνεύτρια;

Η Μαρία υπήρξε σπουδαία καλλιτέχνης, όμως ήταν και ένα βαθιά αυτοκαταστροφικό άτομο. Όλοι οι μεγάλοι καλλιτέχνες το έχουν αυτό, και η Μαρία ήταν μια μεγάλη φωνή που σημάδεψε την εποχή της. Εγώ της είμαι ευγνώμων που την εποχή εκείνη, που ήμουν παντελώς άγνωστος, μου έδωσε τη δυνατότητα να μπω στο χώρο αυτό από μια μεγάλη πόρτα.

Έχουν ακουστεί πολλά για την «Έρημη πόλη». Για εσάς είναι μια πολιτική ή μια ερωτική δουλειά;
Μέσα από τον διάχυτο ερωτισμό, υπάρχει μια κατάθεση που αποτελεί μαρτυρία της εποχής. Και βέβαια είναι πάνω απ' όλα μια δουλειά με έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Άλλωστε, δεν έχει παρά να διαβάσει κανείς και το κείμενο που τη συνοδεύει.

Εννοείτε πως η δεκαετία του'80 είναι μια έντονα πολιτική περίοδος.
Ήταν μια άγρια πολιτική εποχή που έκανε πολύ κακό, δημιουργώντας μια ψευδεπίγραφη δημοκρατία. Το μόνο που δεν έχουμε είναι δημοκρατία, δημοκρατία σημαίνει σεβασμός της ελευθερίας και των δικαιωμάτων του άλλου. Όταν όμως χτίζεις όπου θέλεις και όπως θέλεις προσβάλλοντας κάθε έννοια νομιμότητας και αισθητικής, όταν πετάς τα σκουπίδια σου όπου σε βολεύει, όταν παρκάρεις όπου θέλεις, αυτό είναι δημοκρατία; Μην αναφερθώ στις φοροδιαφυγές, στα σκάνδαλα και γενικότερα στη σιχαμερή ιστορία της νεώτερης πολιτικής στην Ελλάδα. Όλα αυτά δεν συνθέτουν δημοκρατία, αλλά μια κακώς εννοούμενη δημοκρατία. Δυστυχώς, έχει καταπατηθεί κάθε έννοια ιερότητας χώρου, χτίσανε πάνω σε αρχαία ερείπια στην Ιερά Οδό και στην Ελευσίνα, και η Αθήνα κατάντησε από ωραιότερη πόλη της Ευρώπης μία τριτοκοσμική πρωτεύουσα. Όπως είχα πει και παλιότερα, η κρίση που βιώνουμε είναι βαθιά πολιτισμική, η Ελλάδα άρχισε να καταστρέφεται μεθοδικά απ' τη δεκαετία του '50.

 Ας μιλήσουμε για τις μελωδίες σας, που είναι ιδιαίτερα εμπνευσμένες. Αν και τα έργα σας θεωρούνται κατ' εξοχήν λυρικά, έχετε ενσωματώσει στοιχεία λαϊκής, παραδοσιακής, μέχρι και ηλεκτρονικής μουσικής. Πιστεύετε πως υπηρετείτε κάποιο μουσικό είδος;

Δεν υπήρξα ποτέ ένας ορθόδοξος συνθέτης, καθώς λειτουργούσα πάντα με ανορθόδοξο τρόπο. Δεν υπηρετώ απολύτως τίποτα και καμία εταιρία δεν μου επέβαλε τι να κάνω, πάντα έβρισκα τρόπους να κάνω αυτό που πίστευα. Στα κομμάτια  μου λοιπόν, δεν μπορώ να απαρνηθώ ούτε την κρητική μου ρίζα, ούτε την κωνσταντινουπολίτικη των γονιών μου, ούτε βέβαια την ευρωπαϊκή μου θητεία και τις βαλκανικές μου καταγωγές. Όλα αυτά συνθέτουν μία μπερδεμένη, αλλά και γοητευτική εικόνα, που οφείλεται και στους εκάστοτε ενορχηστρωτές, οι οποίοι δίνουν το δικό τους στίγμα.

Θα ήθελα ν' αναφερθούμε στις ενορχηστρώσεις των δίσκων σας. Για ποιο λόγο συνηθίζετε να εμπιστεύεστε τις μελωδίες σας σε άλλους; Υπήρχαν περιπτώσεις που οι ενορχηστρώσεις υπονόμευσαν τις μελωδίες σας;

Καταρχάς να πω ότι βαριέμαι πολύ όλη αυτή τη διαδικασία. Αν και έκανα μαθήματα πιάνου και έμαθα να γράφω μουσική, βαριέμαι αφόρητα να γράψω μία απλή παρτιτούρα για πιάνο. Η κάθε τέχνη προϋποθέτει ένα ταλέντο που δεν αρκεί να το 'χεις, αλλά πρέπει και ν' ασχοληθείς. Εγώ ασχολήθηκα κατά το ήμισυ, η τέχνη απαιτεί ασκητισμό, και εγώ δεν είμαι ασκητής. Όταν για παράδειγμα έκανα πιάνο, έπρεπε για ένα διάστημα να παίζω πέντε ώρες την ημέρα και δεν μπορούσα ν' αντέξω αυτήν την τιμωρία, δεν ονειρεύτηκα ποτέ να γίνω σολίστ, μου αρκεί αυτό που κάνω. Πιστεύω πως δεν είναι όλες οι ενορχηστρώσεις επιτυχημένες, κάποιες φορές μετάνιωσα που εμπιστεύτηκα τα κομμάτια μου σε κάποιους, γι' αυτό και έχουν γίνει και μερικές επανεκτελέσεις, για ν' αποκατασταθεί η εικόνα και την ουσία του κομματιού. Οι περισσότερες όμως θεωρώ πως είναι εξαιρετικές όπως στην «Έρημη πόλη», στο «Άνεμος είναι», στον «Καθαρό ουρανό», στο «Codes»,  στο «Χρώμα της μνήμης», στο «Πέρασες».

Όσον αφορά τη στιχουργική σας δεινότητα, συνηθίζετε να γράφετε τη μουσική και κατόπιν τους στίχους, ή το αντίθετο;
Συνήθως γράφω ένα κομμάτι στο πιάνο και μετά βάζω στίχους. Υπάρχουν όμως και κομμάτια περιέργως. ανυπόταχτα, δύστροπα, σ' αυτήν την περίπτωση λοιπόν αναζητώ συνεργάτες. Λίγοι όμως είναι οι στιχουργοί που γράφουν πάνω σε μελωδία.

Είστε το ίδιο αυστηρός όταν κρίνετε τους στίχους που γράφετε ο ίδιος και όταν αξιολογείτε τους στίχους που γράφουν οι συνεργάτες σας;

Με τον εαυτό μου είμαι αφάνταστα αυστηρός, απ' όλα τα κομμάτια που έχω δισκογραφήσει ένα μόνο θεωρώ ποίημα, το «Λάτρεψα τα σημάδια» που είναι έξι γραμμές, και ερμήνευσε ο Γεράσιμος Ανδρεάτος. Το ίδιο αυστηρός όμως είμαι και με τους άλλους, πάντα λέω με ειλικρίνεια την άποψή μου όταν μου παρουσιάζουν ένα τραγούδι, αν και η αλήθεια πονάει πολλές φορές και κάποιοι δε τη δέχονται.

Εκτός από τη στιχουργική, ασχολείστε και με τον πεζό λόγο, έχοντας εκδώσει κάποια μυθιστορήματα, ενώ έχετε γράψει ορισμένα κείμενα που, συνδυασμένα με μελωδίες σας, απήγγειλε η Κάτια Δανδουλάκη. Ένα τέτοιο εγχείρημα φαντάζει επικίνδυνο και αντι-εμπορικό, ωστόσο αυτά τα κομμάτια, ιδιαίτερα δε οι «Φόβοι του μεσημεριού», ανακαλύφθηκαν και αγαπήθηκαν από το κοινό.
Όσον αφορά τους «Φόβους του μεσημεριού», ο τίτλος ήταν αυτός που με ερέθισε περισσότερο, η Δανδουλάκη ήρθε εκ των υστέρων. Αυτό το κομμάτι γράφτηκε πηγαίνοντας μ'  ένα ταξί στο studio, εννοώ το κείμενο, γιατί η μελωδία υπήρχε. Κάποιος κοινός φίλος μεσολάβησε, τηλεφώνησα στην Κάτια, και από την πρώτη στιγμή δέσαμε. Το αποτέλεσμα υπήρξε ανώτερο από κάθε προσδοκία, αν και όλοι πίστευαν  πως δε θα είχε καμία εμπορική τύχη. Κι όμως, έγινε η επιτυχία του δίσκου και μέχρι σήμερα συνεχίζει να έχει φανατικούς ακροατές, η Κάτια μου ανέφερε πρόσφατα, πως ακόμα σήμερα την επισκέπτονται οι θαυμαστές της στα καμαρίνια και της λένε για τους «Φόβους του μεσημεριού».

Σ' αυτά τα κομμάτια, όπως και στα περισσότερα τραγούδια σας, κυριαρχεί η μελαγχολική διάθεση. Πιστεύετε πως αγαπήθηκαν επειδή καθρεφτίζουν τις μελαγχολικές στιγμές των περισσότερων ανθρώπων;
Θα χαρακτήριζα τη διάθεση νοσταλγική, καθώς η νοσταλγία έχει πάντα μελαγχολική διάθεση. Η μελαγχολία μπορεί να κάνει το μεγαλύτερο κακό και το μεγαλύτερο καλό, υπάρχει ένα νοσηρό μελαγχολικό συναίσθημα και ένα ας πούμε ευεργετικό, ας μην ξεχνάμε πως ο Πλάτωνας αναγνώριζε τη θετική και την αρνητική επίδραση που μπορεί να έχουν οι μουσικές κλίμακες στη διαμόρφωση ήθους. Εξαρτάται πώς θα την τιθασεύσεις, και πώς θα λειτουργήσεις εσύ σε σχέση με κάποιον ενημερωμένο ή όχι ακροατή. Ο ακροατής σ' αυτές τις περιπτώσεις είναι σημαντικότερος από το δημιουργό. Η τέχνη αποτελεί έναν έμμεσο τρόπο όχι αφύπνισης, αλλά βαθύτερης συνειδητοποίησης. Η αμεσότητα στην τέχνη είναι βαρβαρότητα. Η τέχνη δεν μπορεί να έχει αυτό το άμεσο αποτέλεσμα, είναι ένα έμμεσο μονοπάτι, και ως εκ τούτου έχει ιδιαίτερο βάρος, γιατί τα αποτελέσματά της δεν είναι μετρήσιμα. Το έμμεσο είναι πιο επικίνδυνο και πιο αποτελεσματικό από το άμεσο.

Πρόσφατα, κυκλοφόρησε το νέο σας album «Πέρασες» από την Protasis. Θα θέλατε να μας το συστήσετε;

Θέλω ν' αναφερθώ στον Κώστα Παρίσση, που ουσιαστικά ανακάλυψα. Χρόνια στο ρόλο του ηχολήπτη, η βαθύτερη καλλιτεχνική του φύση δεν μου ήταν ιδιαίτερα γνωστή. Ο Κώστας μέσω των ενορχηστρώσεών του έδωσε και το στίγμα του, τιθάσευσε κάπως τη μελωδική παραφορά των κομματιών, και το έκανε επιτυχημένα. Ο Παντελής Θαλασσινός και ο Μίλτος Πασχαλίδης είναι αναμφίβολα δύο μεγάλες καλλιτεχνικές παρουσίες, όπως και η Λιζέτα Καλημέρη, η Μελίνα Ασλανίδου, και ο Πάνος Παπαϊωάννου, ένα παιδί που έκανε τα πρώτα του βήματα μαζί μου στη δισκογραφία στο «Χρώμα της μνήμης». Το αποτέλεσμα με καλύπτει σχεδόν απόλυτα, είναι μια δισκογραφική δουλειά που με εκφράζει. Το «Πέρασες» βέβαια δεν είναι η μοναδική πρόσφατη δισκογραφική μου κατάθεση, καθώς ένα μήνα πριν, η Sezen Aksu ερμήνευσε ένα τραγούδι το οποίο υπογράφω συνθετικά. Η διαπολιτισμικότητα σ' όλο της το μεγαλείο, σε πείσμα των κάθε είδους εθνικισμών και κρατικών λογικών!

Πρόκειται να πραγματοποιήσετε κάποιες ζωντανές εμφανίσεις με αφορμή την κυκλοφορία του «Πέρασες»;
Καμία, οι ζωντανές εμφανίσεις αποτελούν ένα τρομερό άγχος, πέρυσι για μία βραδιά στη Μονή Λαζαριστών χάλασε το καλοκαίρι μου ολόκληρο. Δε μ' ενδιαφέρουν πια οι ζωντανές εμφανίσεις, ίσως τύχει κάποια στιγμή να γίνει κάποια, αλλά κάτω από σωστές συνθήκες, με άνεση χρόνου, και με κάποια -επιτέλους-  σωστή οικονομική απολαβή.

Λίγοι ακροατές γνωρίζουν την πανεπιστημιακή σας σταδιοδρομία: έχετε δύο φιλολογικά πτυχία (ένα ελληνικής και ένα γαλλικής), ένα μάστερ και ένα διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Νανσύ, ενώ εδώ και μια δεκαετία διδάσκετε Φιλοσοφία της Τέχνης και Αισθητική στο πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Πόσο εύκολα μπορεί μια πανεπιστημιακή καριέρα να συνδυαστεί με μια καριέρα στη μουσική;

Η ζωή μου υπήρξε ανήσυχη, έχω κάνει πάρα πολλά πράγματα, κυρίως ψάχνοντας να βρω  διεξόδους στα προβλήματα που έβλεπα να 'ρχονται και που δεν μπορούσα να λύσω. Πολύ πριν πάρει τον κατήφορο η ελληνική δισκογραφία, έψαχνα νέες ατραπούς που θα με οδηγούσαν σε νέα ξέφωτα. Πιστεύω πως έχω μία τάση αλλαγής και ανατροπής των πάντων, μέσα σε ένα βράδυ μάλιστα τα εγκατέλειψα όλα και μετακόμισα στη Θεσσαλονίκη. Δε μετάνιωσα ποτέ που έφυγα από την Αθήνα, δε μετάνιωσα για οποιαδήποτε ανατροπή, πιστεύω ότι πρέπει να επενδύουμε στην αλλαγή, μ' αρέσει να καταστρέφω κάτι, όταν ξέρω πως μετά μπορώ να χτίσω κάτι άλλο ίσως καλύτερο.

Τι άποψη έχετε για το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας;

Είναι άθλιο. Δεν υπάρχει μάθηση, με την έννοια τουλάχιστον που την εννοώ εγώ. Υπάρχει μια νέα γενιά που έχει αξία και είναι εξαιρετικής ποιότητας, αλλά δε δίνεται η δυνατότητα από την Πολιτεία να καλλιεργήσει το δημιουργικό της ένστικτο, όλοι ενδιαφέρονται για την εξωτερική εμφάνιση των πραγμάτων. Είναι η ίδια η πολιτεία που πάσχει, το ίδιο το κράτος θα έπρεπε να ξαναχτιστεί πάνω σε στέρεες βάσεις.

Τελειώνοντας, πώς θα θέλατε να σας θυμούνται μετά από χρόνια; Σαν καθηγητή, σα συνθέτη, ή σα συγγραφέα -στιχουργό;
Και να μη με θυμούνται, δε με πειράζει καθόλου, το έχω απομυθοποιήσει πλήρως αυτό το κομμάτι της - θεμιτής - ματαιοδοξίας. Ό, τι είναι να μείνει θα μείνει, κανένα σύστημα εξουσίας και καταστολής δε μπορεί να νικήσει το χρόνο και την αξία ενός έργου, άλλωστε, ακόμα και τα μεγάλα έργα κλασσικής μουσικής που θεωρούνται αθάνατα, δεν έχουν ακόμα. αποδείξει την αθανασία τους. Ίσως σε χίλια χρόνια να φανεί αυτό. Επομένως, δε μ' ενδιαφέρει καθόλου η υστεροφημία, κι έχεις το λόγο μου γι' αυτό.

 


Οι φωτογραφίες είναι απ' το προσωπικό αρχείο του Γιώργου Σταυριανού.

 

 

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Εκεί που σμίγει η αγάπη των ανθρώπων είναι η πατρίδα σου.
Γιάννης Ρίτσος

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

18/9/1970 Πέθανε στο Λονδίνο ο αμερικανός κιθαρίστας Τζίμυ Χέντριξ (Τζέιμς Μάρσαλ Χέντριξ), πιθανότατα από υπερβολική δόση βαρβιτουρικών.
19/9/1949 Έφυγε από τη ζωή ο συνθέτης κλασικής μουσικής Νίκος Σκαλκώτας
19/9/1969 Γεννήθηκε ο τραγουδοποιός Αλκίνοος Ιωαννίδης

ΤΥΧΑΙΑ TAGS